راهبرد جنگ ادراکی فلسطینی‌ها علیه اسرائیل

در دو سال گذشته، اسرائیل درگیر سه جنگ بزرگ بوده است: نخست علیه حماس در غزه، دوم با حزب‌الله در لبنان و سوم یک جنگ دوازده‌روزه با ایران. هم‌زمان، با حملات موشکی حوثی‌ها و فعالیت‌های تروریستی در کرانه باختری و سوریه و عراق نیز روبه‌رو بوده است. از منظر نظامی، اسرائیل به دشمن آسیب بیشتری وارد کرده و در دو جنگ از سه نبرد، پیروز مطلق بوده است. اما مهم‌ترین جنگ، نبردی روانی و ادراکی است که بر سر «روایت» میان اسرائیل و دشمنانش در جریان است؛ جنگی که فلسطینی‌ها در آن دست بالا را دارند. به‌رسمیت شناختن رسمی کشور فلسطین از سوی دولت‌ها، رشد احساس طردشدگی اسرائیلی‌ها در جهان و تشدید اختلافات داخلی درباره اسیران جنگ، همگی نشانه‌های موفقیت این جنگ روانی‌اند.

جنگ روانی فلسطینیان بسیار پیش از ۷ اکتبر آغاز شده و در آن تاریخ صرفاً به اوج رسیده است. موفقیت نظامی اولیه حماس در آن روز، به گسترش روایت دیرینه «نکبت» و ادعای «نسل‌کشی» مشروعیت تازه‌ای بخشید. پژوهش مرکز حقوق اساسی آمریکا (CCR)  بیان می‌کند که فلسطینی‌ها از راهبرد این نهاد برای «تغییر روایت مسلط» و «اتحاد با جنبش‌های اجتماعی» در جهت پیشبرد اهداف خود الهام گرفته‌اند. این الگو، به جای پیروزی در میدان، به‌دنبال تغییر افکار عمومی و مشروعیت‌بخشی فرهنگی و سیاسی به آرمان فلسطین است.

در این چارچوب، گروگان‌گیری شهروندان اسرائیلی و استفاده از شبکه گسترده تونل‌ها در غزه، ابزارهای کلیدی در تثبیت این جنگ ادراکی بوده‌اند. هرچند حماس از نظر نظامی تضعیف شد، اما تخریب شهری و مرگ گسترده غیرنظامیان، روایتی از «نسل‌کشی» و «پاک‌سازی قومی» ساخت که افکار عمومی را علیه اسرائیل برانگیخت. محدودیت اسرائیل در عملیات به‌دلیل حضور گروگان‌ها، موجب تداوم جنگ و تقویت تصویر فلسطینیان به‌عنوان قربانی شد. از سوی دیگر، فشار اجتماعی در داخل اسرائیل برای آزادی گروگان‌ها، ناخواسته با روایت فلسطینی هم‌راستا شد و شکاف داخلی را تشدید کرد.

فلسطینیان با تکیه بر جنبش‌های اجتماعی جهانی، تصویر خود را از «تروریست» به «قربانی» تغییر داده‌اند. گزارش‌ها و تصاویر قحطی و تخریب در غزه، موجب برانگیختن ترحم جهانی و متهم شدن اسرائیل به ارتکاب جنایات جنگی شده است، بی‌آنکه پیوند میان حماس و جمعیت غیرنظامی مورد توجه قرار گیرد. به موازات آن، تأکید افکار عمومی اسرائیل بر رنج گروگان‌ها، ناخودآگاه به تقویت اتهام علیه رهبران نظامی خود و پذیرش ضمنی روایت فلسطینی انجامیده است.

این وضعیت نمونه‌ای از «ناسازگاری روانی» در جنگ است: جایی که دشمن شکست‌خورده از نظر نظامی، خود را پیروز می‌پندارد. این مساله یادآور آموزه‌های سون‌تزو است که پیروزی واقعی نیازمند شناخت همزمان از خود و دشمن است. حماس با درک این اصل توانسته است از شکست ظاهری، پیروزی روانی بسازد و با بهره‌گیری از فضای رسانه‌ای و همدلی جهانی، تصویر اسرائیل را مخدوش کرده و در سطح بین‌المللی به اهداف خود نزدیک شود. مردخای کدار می‌گوید حتی اگر تنها یک جنگجوی زخمی حماس باقی بماند، او نیز بر ویرانه‌ها علامت پیروزی نشان خواهد داد؛ زیرا در ذهن فلسطینیان، ۷ اکتبر همچنان روز افتخار است./ منبع