فشار ترامپ برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای و فرسایش تابوی اتمی
تصمیم دولت ترامپ برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای، یک توقف سهدههای را به خطر انداخته و ثبات هستهای جهانی و چارچوبهای کنترل تسلیحات را تضعیف میکند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «فشار ترامپ برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای و فرسایش تابوی اتمی» به قلم شرویشتا آجایکومار (Shravishtha Ajaykumar) در بنیاد آبزرور (Observer Research Foundation) منتشر شده است. نویسنده استدلال میکند که فشار دولت ترامپ برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای، حتی اگر غیرانفجاری باشند، تابوی جهانی هستهای را بهشدت تضعیف کرده، قدرتهای اتمی دیگر را برای واکنش متقابل تحت فشار قرار میدهد و چارچوب شکننده کنترل تسلیحات را تضعیف میکند. در ادامه، خلاصه این یادداشت را میخوانید.
در اواخر اکتبر ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با اعلام اینکه نیروهای آمریکایی ممکن است برای همسطح ماندن با قدرتهای هستهای رقیب، آزمایش سلاحهای هستهای را آغاز کنند، یک تغییر جدی در چشمانداز امنیت هستهای جهان ایجاد کرد. این بیانیه به بیش از سه دهه خویشتنداری داوطلبانه در زمینه آزمایشهای هستهای پایان داد. اگرچه مقامات آمریکایی بعداً توضیح دادند که اقدامات برنامهریزیشده شامل انفجارهای هستهای نمیشود و به «آزمایشهای سیستمی» سامانههای پرتاب و مواد غیرهستهای محدود است، اما این تمایز تأثیر چندانی در کاهش پیامدهای سیاسی و استراتژیک این سیاست ندارد.
از سال ۱۹۹۲ و پس از آخرین انفجار هستهای زیرزمینی در سایت آزمایشی نوادا، ایالات متحده عملاً یک توقف داوطلبانه بر آزمایشهای انفجاری هستهای اعمال کرده بود. این توقف با برنامههایی مانند «برنامه نظارت بر ذخایر مبتنی بر علم» تکمیل میشد که ایمنی و کارایی زرادخانه هستهای آمریکا را از طریق شبیهسازی و بدون انجام آزمایش انفجاری ارزیابی میکرد، اما بیانیه عمومی ترامپ این رویه را خاتمه داد. در عرصه جهانی، به جز کره شمالی، هیچ کشور مسلح به سلاح هستهای از دهه ۱۹۹۰ آزمایش هستهای انجام نداده است.
این خویشتنداری در پیمان جامع منع آزمایش هستهای (CTBT) نیز منعکس شده که البته هنوز به دلیل عدم تصویب توسط برخی کشورهای کلیدی، لازمالاجرا نشده است. بیانیههای عمومی در حمایت از ازسرگیری آزمایشهای هستهای، خطر فرسایش تابوی دیرینه علیه این آزمایشها را به همراه دارد و ممکن است سایر کشورها را به ارزیابی مجدد سیاستهای خود وادار کند. این امر از آن جهت اهمیت دارد که روسیه پیش از این به آژانسهای خود دستور داده است تا در صورت اقدام مشابه از سوی آمریکا، پیشنهادهایی برای ازسرگیری احتمالی آزمایشهای هستهای خود آماده کنند.
در حالی که چین و روسیه بر تعهد خود به توقف کنونی تأکید کردهاند، اما اقدامات آمریکا را از نزدیک زیر نظر دارند. تصمیم ایالات متحده در زمانی اتخاذ میشود که معماری جهانی کنترل تسلیحات پیش از این نیز تحت فشار قرار داشته است. پیمان استارت جدید که کلاهکهای هستهای استراتژژیک مستقر دو کشور را محدود میکند، در فوریه ۲۰۲۶ منقضی میشود و با توجه به عدم تمدید آن، دو زرادخانه بزرگ هستهای جهان برای اولین بار در بیش از یک دهه، بدون محدودیتهای الزامآور باقی خواهند ماند.
ازسرگیری آزمایشها توسط آمریکا، مکانیسمهای شفافیت و پاسخگویی را که به ثبات روابط هستهای آمریکا و روسیه کمک کرده، تضعیف میکند. برنامه جدید آزمایش آمریکا میتواند موجهایی بسیار فراتر از واشنگتن، مسکو و پکن ایجاد کند. کشورهایی که در مناطق تنش هستهای بالقوه، بهویژه در جنوب آسیا، قرار دارند، در صورت خروج آشکار قدرتهای بزرگ از خویشتنداری سهدهه گذشته، ممکن است برای بازنگری در وضعیت هستهای خود تحت فشار قرار گیرند. این اقدام آمریکا اهرم حمایت از خلع سلاح جهانی را تضعیف میکند و اعتمادی را که طی دههها بین کشورهای هستهای و غیرهستهای ایجاد شده، از بین میبرد. حتی آزمایشهای زیرزمینی نیز خطرات زیستمحیطی، از جمله آلودگی رادیواکتیو را به همراه دارد. کارشناسان کنترل تسلیحات بهشدت از این سیگنال انتقاد کردهاند و آن را فاقد توجیه فنی، نظامی یا سیاسی و بسیار آسیبزا برای امنیت بینالمللی میدانند. نظم هستهای بینالمللی با این فرمان عمومی با یک تغییر قابلتوجه روبرو شده است. این تحول نه تنها به فرسایش هنجارهای تثبیتشده کمک میکند، بلکه باعث اقدامات مشابه از سوی سایر کشورهای دارنده سلاح هستهای نیز خواهد شد./ منبع
