چگونه تحریم‌ها می‌توانند ماشین جنگی روسیه را فلج کنند؟

تحریم‌های اعمال‌شده علیه روسیه به‌عنوان ابزاری بالقوه قدرتمند برای محدودسازی توان جنگی این کشور در اوکراین توصیف می‌شوند، اما طراحی و اجرای کنونی آن‌ها برای ایجاد تغییر معنادار در رفتار کرملین ناکافی ارزیابی می‌شود. استدلال اصلی این است که تحریم‌ها به‌طور خودکار ظرفیت نظامی روسیه را تضعیف نمی‌کنند، مگر آنکه به‌صورت فعالانه تقویت شده، خلأهای موجود در آن‌ها بسته شود و اجرای آن‌ها به‌طور قابل توجهی افزایش یابد. دولت روسیه به‌گونه‌ای با فشارهای اقتصادی سازگار شده که اثربخشی محدودیت‌های مالی و تجاری غرب را کاهش داده است.

یکی از عوامل ساختاری مهم، ویژگی‌های اقتصاد روسیه و رفتار مالی خانوارهاست. تورم در طول زمان پدیده‌ای پایدار در این کشور بوده و موجب شده خانوارها به افزایش قیمت‌ها عادت کنند و حساسیت کمتری به شوک‌های پولی داشته باشند. در نتیجه، الگوی مصرف به سمت پس‌انداز محتاطانه، اولویت‌بندی کالاهای ضروری و اجتناب از مصرف مبتنی بر اعتبار تغییر یافته است. این وضعیت باعث کاهش تأثیر تغییرات نرخ بهره و تورم بر فعالیت اقتصادی می‌شود. همچنین سطح بدهی خانوارها در روسیه حدود ۲۲ درصد تولید ناخالص داخلی است، در حالی که این رقم در بسیاری از اقتصادهای غربی به حدود ۷۰ درصد می‌رسد، که این امر آسیب‌پذیری آن‌ها در برابر افزایش نرخ بهره را کاهش می‌دهد.

درآمدهای خارجی، به‌ویژه از صادرات نفت و گاز، هدف اصلی فشار تحریمی محسوب می‌شود. اقداماتی مانند محدودیت علیه شرکت‌های بزرگ انرژی نظیر Rosneft و Lukoil با هدف کاهش دسترسی کرملین به ارز خارجی انجام شده است، زیرا درآمدهای نفتی نقش اساسی در تداوم اقتصاد جنگی دارند. با این حال، روسیه سازوکارهای گسترده‌ای برای دور زدن تحریم‌ها ایجاد کرده است، از جمله استفاده از «ناوگان سایه» شامل هزاران نفتکش که خارج از نظارت مستقیم غرب فعالیت می‌کنند و امکان حفظ حجم صادرات را فراهم می‌سازند.

فرار از تحریم‌ها به حوزه انرژی محدود نیست و روسیه از مسیرهای پیچیده زنجیره تأمین برای دستیابی به فناوری‌ها و قطعات محدودشده استفاده می‌کند. وجود قطعات ساخت کشورهای غربی در تجهیزات نظامی روسیه نشان‌دهنده خلأهای اجرایی در نظام کنترل صادرات است. همچنین فرضیه ایجاد فشار سیاسی داخلی از طریق دشواری اقتصادی مورد تردید قرار می‌گیرد، زیرا ساختار سیاسی روسیه اقتدارگرا بوده و توانایی مهار اعتراضات را دارد. حتی در شرایط فشار اقتصادی، دولت توانسته از طریق تغییر مسیر تجارت، گسترش روابط اقتصادی و توسعه شبکه‌های لجستیکی جایگزین، ثبات خود را حفظ کند.

تجربه نشان می‌دهد که تداوم تحریم‌ها بدون اصلاح، به تقویت سازوکارهای دور زدن منجر می‌شود. افزایش کسری بودجه و فشارهای اقتصادی نیز تاکنون به تغییر سیاست خارجی یا نظامی منجر نشده است. در نهایت، پیشنهاد می‌شود طراحی تحریم‌ها به‌صورت پویا و تهاجمی اصلاح شده و اجرای آن‌ها تقویت شود، زیرا اثربخشی آن‌ها بیش از هر چیز به دقت، اجرا و انطباق‌پذیری وابسته است./ منبع