گرجستان در حال فاصله‌گرفتن از غرب و نزدیک‌شدن به ایران است

هنگامی که از تلاش ایران برای گسترش نفوذ منطقه‌ای سخن گفته می‌شود، معمولاً توجه‌ها به  غرب‌آسیا معطوف است، اما جمهوری اسلامی در قفقاز جنوبی نیز فعال بوده و به‌ویژه در گرجستان نفوذ قابل‌توجهی پیدا کرده است. سابقه تاریخی حضور ایران در قفقاز جنوبی طولانی است. سرزمین‌های امروزی ارمنستان، جمهوری آذربایجان و گرجستان در قرون هجدهم و نوزدهم بخشی از رقابت‌های ژئوپلیتیکی میان ایران، روسیه تزاری و امپراتوری عثمانی بودند. جمهوری اسلامی نیز امروز می‌کوشد با تکیه بر جمعیت‌های شیعه و ابزارهای ایدئولوژیک، نفوذ خود را در این منطقه گسترش دهد.

جمهوری آذربایجان با حساسیت بالا و سیاست‌های سختگیرانه مانع نفوذ ایران شده، اما در گرجستان، که حدود ۲۰۰ هزار شهروند آذری‌تبار در یک منطقه متمرکز زندگی می‌کنند، تهران موفقیت بیشتری داشته است. این مسئله برای آمریکا و اروپا نگران‌کننده است، زیرا گرجستان در گذشته یکی از نزدیک‌ترین شرکای غرب در منطقه محسوب می‌شد، اما دولت کنونی این کشور به‌تدریج از غرب فاصله گرفته و به مسکو و تهران نزدیک شده است.

در جریان اعتراضات گسترده در ایران و سرکوب معترضان، هواپیماهای راهبردی روسیه اجازه یافتند از حریم هوایی گرجستان برای ارسال تجهیزات به تهران استفاده کنند. همچنین پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و حملات تلافی‌جویانه تهران به اهدافی در خلیج فارس، دولت گرجستان موضعی مبهم و محتاطانه اتخاذ کرد و در هیچ بیانیه رسمی، نام ایران را به‌عنوان عامل حملات پهپادی و موشکی علیه عربستان، کویت، قطر و امارات ذکر نکرد. پس از حمله پهپادی ایران به فرودگاهی در جمهوری آذربایجان یا سرنگونی موشک‌های ایرانی بر فراز ترکیه، دولت گرجستان از اشاره مستقیم به ایران خودداری کرد.

مسئله تنها به مواضع رسمی محدود نمی‌شود، بلکه گرجستان به محیطی مناسب برای فعالیت شبکه‌های نفوذ ایران تبدیل شده است. نهادهایی مانند دانشگاه بین‌المللی المصطفی که از سوی ایران ایجاد شده‌اند، امکان جذب و تأثیرگذاری سپاه پاسداران بر شهروندان گرجستانی را فراهم کرده‌اند. دولت ترامپ در سال ۲۰۲۰ این دانشگاه را به‌دلیل همکاری با نیروی قدس تحریم کرد. سوابقی چون محکومیت پولاد عمراف، شهروند گرجستانی، به اتهام مشارکت در طرح ترور مسیح علینژاد در نیویورک و بازداشت آگیل اصلانوف در جمهوری آذربایجان به اتهام همکاری در طرح ترور خاخام شنیور سگال. همچنین در مارس، مقام‌های یونانی یک شهروند گرجستانی را به ظن جاسوسی از تحرکات نیروی دریایی آمریکا در پایگاه سودا بی در جزیره کرت بازداشت کردند.

نگرانی درباره نزدیکی گرجستان به ایران در واشنگتن نیز مورد توجه قرار گرفته است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در جلسه استماع کنگره اذعان کرد که نگرانی‌هایی درباره روابط گرجستان و ایران وجود دارد و واشنگتن به تفلیس اطلاع داده که برای بهبود روابط با آمریکا باید اقداماتی انجام دهد.

این کشور در مسیر خطوط مهم انتقال نفت و گاز دریای خزر به بازارهای جهانی قرار دارد. نفوذ فزاینده ایران در قفقاز جنوبی، در کنار رفتار تهران در تنگه هرمز، این منطقه را به عرصه‌ای مهم برای راهبردهای ایران در حوزه انرژی تبدیل کرده است.

دولت گرجستان باید مسیر خود را تغییر دهد، با کشورهای غربی و غرب‌آسیا برای مقابله با نفوذ ایران همکاری کند و فعالیت شبکه‌های وابسته به تهران را متوقف سازد. اعتبار گرجستان به‌عنوان شریک قابل اعتماد غرب در معرض خطر قرار گرفته و اگر تفلیس خواهان حفظ آینده یورو-آتلانتیکی خود است، باید نشان دهد در کنار شرکای سنتی‌اش قرار دارد، نه در کنار جمهوری اسلامی ایران./ منبع