فضا دیگر صرفاً عرصهای برای کاوشهای علمی نیست، بلکه به میدان رقابتهای تجاری و نظامی تبدیل شده است که تداوم آن بدون مقررات نوین بینالمللی، امنیت زمین را به خطر میاندازد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «پایان عصر طلایی فضا؛ مسابقه تسلیحاتی جدید نیازمند تدوین قوانین نوین جهانی است» به قلم کلی بیسل (Kelly Bissell) در سایفر بریف (The Cipher Brief) منتشر شده است. این یادداشت به بررسی تغییر ماهیت فضا از پروژههای دولتی به رقابتهای شدید تجاری و نظامی پرداخته و ضمن هشدار نسبت به خلأ قوانین بینالمللی متناسب با فناوریهای روز، بر ضرورت تدوین فوری مقررات ترافیک فضایی و مدیریت زبالههای مداری تأکید میکند. در ادامه، خلاصه این یادداشت را میخوانید.
نیمقرن پیش، فضا عرصهای انحصاری برای پروژههای جاهطلبانه دولتی و نمایش قدرت علمی کشورها بود. اما امروز، این پهنه بیکران همزمان به کانون یک رقابت تجاری بیسابقه و یک مسابقه تسلیحاتی خطرناک تبدیل شده است. ورود شرکتهای خصوصی مانند اسپیسایکس، قواعد بازی را بهطور کامل تغییر داده است. با توسعه فناوری موشکهای چندبارمصرف، هزینههای پرتاب بهشدت کاهش یافته و اقتصاد فضایی اکنون به بازاری نیمتریلیون دلاری تبدیل شده است که پیشبینی میشود طی یک دهه آینده از مرز یک تریلیون دلار نیز عبور کند. دیگر خبری از ماهوارههای چند میلیارد دلاری نیست؛ امروزه هزاران ماهواره کوچک و تولید انبوه، مدارهای زمین را پوشانده و اینترنت، تصاویر ماهوارهای و دادههای حیاتی را به سراسر جهان مخابره میکنند.
این زیرساختهای مداری اکنون به ستون فقرات اقتصاد جهانی و امنیت ملی تبدیل شدهاند. ناوبری دقیق، ارتباطات امن، سیستمهای هشدار موشکی و جمعآوری اطلاعات، همگی به شبکههای فضایی وابستهاند. همین وابستگی شدید، فضا را از یک محیط امن به راهبردیترین میدان نبرد تبدیل کرده است. برآوردهای اطلاعاتی نشان میدهد رقبای بزرگ در حال توسعه طیف گستردهای از تسلیحات ضدماهوارهای هستند. از موشکهای زمینپایه و لیزرهای کورکننده گرفته تا احتمال استقرار تسلیحات هستهای در مدار، همگی تهدیداتی جدی برای معماری فضایی جهان محسوب میشوند. یک انفجار هستهای در مدار زمین میتواند بخشهای وسیعی از مدارهای پایین را برای سالها غیرقابل استفاده کند و پیامدهای اقتصادی ویرانگری به همراه داشته باشد. در پاسخ به این تهدیدات، نیروی فضایی آمریکا نیز استقرار سامانههای دفاعی خود را تسریع کرده است.
در این میان، تهدیدات سایبری بهشدت افزایش یافته است. سیستمهای فضایی مدرن بیش از آنکه سختافزار باشند، شبکههای دیجیتالی متصلی هستند که با نرمافزارها کنترل میشوند. هک شدن یا اختلال در این شبکهها میتواند زیرساختهای روی زمین از جمله شبکههای بانکی و هوانوردی را فلج کند. نکته نگرانکنندهتر اینکه مرز میان ماهوارههای تجاری و نظامی عملاً از بین رفته است. همان شبکهای که اینترنت مناطق دورافتاده را تأمین میکند، ارتباطات نیروهای نظامی در خطوط مقدم را نیز پوشش میدهد. این درهمتنیدگی، شرکتهای خصوصی را ناخواسته به بازیگران راهبردی در درگیریهای بینالمللی تبدیل کرده و قدرت بیسابقهای را در دستان افراد و شرکتهای معدودی متمرکز کرده است تا جایی که غرب به یک شرکت وابسته شده است.
با وجود این تحولات شگرف، قوانین حاکم بر فضا همچنان متعلق به دوران جنگ سرد است. معاهده فضای ماورای جو که در سال هزار و نهصد و شصت و هفت تدوین شد، هیچ پاسخی برای چالشهای امروزی مانند ترافیک مداری، مالکیت دادهها و زبالههای فضایی ندارد. آزمایشهای ضدماهوارهای هزاران قطعه زباله خطرناک را در مدار رها کردهاند که با سرعت بالا، مانند گلولهای سرگردان شبکههای ماهوارهای را تهدید میکنند. فقدان سیستم کنترل ترافیک فضایی، اثبات مقصر در تصادفات مداری را عملاً غیرممکن کرده است.
برای جلوگیری از تبدیل مدارهای زمین به یک ویرانه، جهان نیازمند تدوین فوری مقررات نوین است. ایجاد سیستم مدیریت ترافیک فضایی، بهروزرسانی تدریجی معاهدات، الزامآور کردن استانداردهای جمعآوری زبالههای مداری و شفافسازی نقش شرکتهای خصوصی در حوزه دفاعی، اقداماتی کاملاً حیاتی محسوب میشوند. رهبری این فرایند باید از طریق ائتلافسازی صورت گیرد تا پهنه فضا سودآور بماند./منبع
