رقابت در رایانش ابری: خیز چین در بازار ابری غرب آسیا

چین در سال‌های اخیر حضور فناوری خود را در غرب آسیا گسترش داده و ورود به بازار رایانش ابری این منطقه تنها یکی از نمونه‌های این روند است. این پیشرفت‌ها چالش‌هایی را برای کشورهایی مانند اسرائیل ایجاد می‌کند. در ماه می سال ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رییس‌جمهور ایالات متحده، سفری دیپلماتیک به کشورهای حوزه خلیج فارس شامل عربستان، قطر و امارات انجام داد. این سفر با هدف تقویت شراکت‌های راهبردی آمریکا در غرب آسیا و پیشبرد قراردادهای اقتصادی در زمینه‌های دفاعی و فناوری به ارزش صدها میلیارد دلار انجام شد. تمرکز ویژه‌ای بر هوش مصنوعی وجود داشت، از جمله توافقی میان ایالات متحده و امارات برای ایجاد پردیسی جدید در حوزه هوش مصنوعی در ابوظبی، که انتظار می‌رود بزرگ‌ترین نمونه در خارج از آمریکا باشد. شرکت اماراتی جی۴۲ با همکاری شرکت‌های فناوری برجسته آمریکایی این پردیس را احداث خواهد کرد که زیرساخت‌هایی برای مراکز داده و خدمات ابری در منطقه فراهم می‌کند. این سرمایه‌گذاری‌ها برای تقویت جایگاه فناوری آمریکا در غرب آسیا انجام می‌شود، در حالی که چین به‌طور همزمان برای گسترش حضور خود در فناوری‌های پیشرفته مانند هوش مصنوعی، داده‌های کلان و رایانش ابری در منطقه و جهان تلاش می‌کند. نمونه بارز این تلاش، اعلام شرکت تنسنت کلاد در ماه فوریه سال ۲۰۲۵ برای راه‌اندازی اولین منطقه ابری خود در غرب آسیا، واقع در عربستان است. منطقه ابری، مکانی جغرافیایی است که در آن ارائه‌دهنده خدمات ابری مراکز داده‌ای مستقل را اداره می‌کند تا تداوم خدمات و عملکرد بالا را تضمین کند. انتخاب منطقه بر سرعت، قابلیت اطمینان و انطباق با مقررات تأثیر می‌گذارد. این اعلام در کنفرانس فناوری لیپ سال ۲۰۲۵، با حمایت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات عربستان، انجام شد. تنسنت کلاد بیش از ۱۵۰ میلیون دلار برای حمایت از تحول دیجیتال عربستان در بخش‌هایی مانند رسانه، بازی، تجارت، مالی و ارتباطات متعهد شد. این شرکت به علی‌بابا کلود و هوآوی کلود، دیگر غول‌های فناوری چینی که مناطق ابری در عربستان دارند، پیوست. این تحولات نشان‌دهنده رقابت فزاینده بین ایالات متحده و چین برای رهبری فناوری در غرب آسیا است.

رایانش ابری دسترسی به منابع محاسباتی از طریق اینترنت، شامل ذخیره‌سازی، پایگاه‌های داده، شبکه‌ها، نرم‌افزارها و خدمات امنیتی را بدون نیاز به سخت‌افزار فیزیکی فراهم می‌کند. این حوزه در دهه گذشته، به‌ویژه پس از همه‌گیری کووید-۱۹ که انتقال به مدل‌های دیجیتال را تسریع کرد، اهمیت زیادی یافته است. بر اساس گزارش کانالیس، هزینه جهانی خدمات ابری در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۲۱ درصد افزایش یافت و به ۸۲ میلیارد دلار رسید. رایانش ابری ستون اصلی اقتصاد دیجیتال است که امکان ذخیره‌سازی، پردازش و دسترسی به داده‌ها را فراهم می‌کند و کارایی و نوآوری را افزایش می‌دهد. این فناوری مزایای اقتصادی مانند صرفه‌جویی در هزینه‌ها را به همراه دارد، اما نیازمند اقدامات امنیتی برای حفاظت از داده‌ها و جلوگیری از حملات سایبری است. فراتر از اهمیت اقتصادی و فناوری، رایانش ابری وزن ژئوپلیتیکی راهبردی دارد. در عصر دیجیتال، فناوری جزء اصلی امنیت ملی است و بر توانایی کشورها در پاسخ به تهدیدات نظامی، فناوری، اطلاعاتی و اقتصادی تأثیر می‌گذارد. کشورها برای تقویت جایگاه جهانی، امنیت ملی و رشد اقتصادی مبتنی بر نوآوری به دنبال برتری فناوری هستند. در این زمینه، کنترل بر فناوری‌های ابری و داده‌های جاری در آن‌ها برای دولت‌ها و سازمان‌ها، به‌ویژه در بخش‌های حساس مانند دفاع، مالی، بهداشت و حمل‌ونقل، حیاتی است. آسیب‌پذیری‌های این سیستم‌ها، مانند نقض‌های امنیتی یا اختلال در خدمات حیاتی، می‌تواند خطرات جدی برای امنیت ملی و ثبات اقتصادی و سیاسی ایجاد کند. حفاظت از حاکمیت داده‌ها نیز به موضوعی راهبردی تبدیل شده، زیرا داده‌ها دارایی حیاتی برای امنیت ملی، حریم خصوصی و اقتصاد هستند. در نتیجه، کشورها قوانینی برای محدودکردن دسترسی به داده‌ها و اطمینان از کنترل محلی آن‌ها وضع کرده‌اند تا خطر بهره‌برداری توسط بازیگران خارجی را کاهش دهند.

رقابت فناوری بین ایالات متحده و چین در مرکز این تحولات قرار دارد. چین با هدف کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی، افزایش نفوذ جهانی، ترویج نوآوری و تقویت اقتصاد دیجیتال خود، رایانش ابری را در برنامه پنج‌ساله دوازدهم (۲۰۱۱-۲۰۱۵) به‌عنوان حوزه‌ای راهبردی تعیین کرد. در برنامه پنج‌ساله چهاردهم (۲۰۲۱-۲۰۲۵)، چین همچنان به پیشبرد رایانش ابری برای تضمین حاکمیت دیجیتال و رهبری فناوری جهانی ادامه می‌دهد. شرکت‌های چینی در بازار ابری داخلی چین تسلط دارند و عملیات جهانی خود را گسترش می‌دهند. با این حال، این گسترش نگرانی‌هایی درباره امنیت داده‌ها، نقض حریم خصوصی، دسترسی غیرمجاز به اطلاعات و انتقال داده‌ها به دولت چین ایجاد کرده است. به‌عنوان مثال، مدل هوش مصنوعی چینی DeepSeek، که داده‌هایش روی سرورهای تحت کنترل چین ذخیره می‌شود، توجه جهانی را جلب کرد، اما زیرساخت ابری آن کم‌تر مورد توجه قرار گرفته است. شرکت آمریکایی ناوسیکیور مشکلات امنیتی عمده‌ای، از جمله انتقال داده‌های رمزنگاری‌نشده و روش‌های ذخیره‌سازی ناامن را گزارش کرد که داده‌ها به سرورهای تحت کنترل بایت‌دنس در چین ارسال می‌شدند. این خطرات به وسایل نقلیه هوشمند نیز گسترش می‌یابد، جایی که داده‌هایی مانند موقعیت مکانی، الگوهای رانندگی و اطلاعات شخصی کاربران جمع‌آوری و ذخیره می‌شوند و ممکن است در معرض سوءاستفاده قرار گیرند. دولت آمریکا نیز نگرانی‌هایی درباره فعالیت‌های ارائه‌دهندگان ابری چینی ابراز کرده است. در ماه آگوست سال ۲۰۲۰، دولت ترامپ در چارچوب ابتکار شبکه پاک، هشداری علیه استفاده از ارائه‌دهندگان ابری چینی صادر کرد. در ماه ژانویه سال ۲۰۲۲، دولت بایدن تحقیقاتی درباره عملیات ابری علی‌بابا آغاز کرد تا بررسی کند آیا این فعالیت‌ها تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا هستند.

چین از طریق ابتکاراتی مانند جاده ابریشم دیجیتال، بخش فناوری طرح کمربند و جاده، حضور خود در غرب آسیا را تقویت می‌کند. شرکت‌های چینی مانند علی‌بابا، هوآوی و تنسنت از طریق شراکت‌ها، ایجاد مناطق ابری، برنامه‌های آموزشی و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته، بازیگران کلیدی در چشم‌انداز فناوری منطقه شده‌اند. با وجود پیشرفت‌های چین، شرکت‌های آمریکایی به دلیل حضور طولانی‌مدت و همکاری‌های مداوم، همچنان در بازار ابری غرب آسیا برتری دارند. در سال ۲۰۲۴، خدمات وب آمازون با ۳۲ درصد سهم بازار، مایکروسافت آژور با ۲۲ درصد و گوگل کلود با یازده درصد، سه ارائه‌دهنده برتر جهانی هستند، در حالی که علی‌بابا کلود با چهار درصد و تنسنت کلود با دو درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. در قطر، بحرین و اسرائیل، ارائه‌دهندگان ابری آمریکایی بازار را در اختیار دارند، اما در مصر، هوآوی کلود منطقه‌ای فعال در قاهره دارد، در حالی که شرکت‌های بزرگ آمریکایی هنوز منطقه‌ای کامل در این کشور ندارند. در عربستان و امارات، هر دو کشور ارائه‌دهندگان آمریکایی و چینی فعال هستند، اما آمریکا با دوازده منطقه ابری در عربستان و ۹ منطقه در امارات، حضور قوی‌تری دارد. سرمایه‌گذاری‌های آمریکا نیز از چین پیشی می‌گیرد؛ برای مثال، خدمات وب آمازون در ماه مارس سال ۲۰۲۴ سرمایه‌گذاری ۵.۳ میلیارد دلاری برای ایجاد منطقه ابری در عربستان اعلام کرد، در حالی که هوآوی کلود در ماه می سال ۲۰۲۴ با سیصد میلیون دلار منطقه‌ای در مصر راه‌اندازی کرد.

در اسرائیل، حضور ارائه‌دهندگان ابری چینی محدود است و عمدتاً به شرکت‌های خصوصی که به دنبال قیمت‌های مقرون‌به‌صرفه یا فعالیت در بازارهای آسیایی هستند، خدمات ارائه می‌دهد. با این حال، شرکت‌های اسرائیلی به دلیل ارتباطات با بازار و سرمایه‌گذاران آمریکایی، به ارائه‌دهندگان ابری ایالات متحده وابسته‌اند. در سال ۲۰۲۱، در پروژه نیمبوس، خدمات وب آمازون و گوگل برای ایجاد زیرساخت ابری امن برای دولت و نهادهای دفاعی اسرائیل انتخاب شدند. با این حال، ظهور چین به‌عنوان قدرت فناوری منطقه‌ای و جهانی چالش‌هایی برای اسرائیل ایجاد می‌کند. نخست، گسترش چین در بازار ابری غرب آسیا، از طریق سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال و شراکت‌های منطقه‌ای، به رقابت با ایالات متحده شدت می‌بخشد. این رقابت فراتر از جنبه‌های فناوری، منعکس‌کننده تلاش برای شکل‌دهی به حوزه‌های نفوذ ژئوپلیتیکی است. دوم، گسترش فناوری چین در کشورهایی مانند مصر، امارات و عربستان نیازمند توجه راهبردی و دیپلماتیک از سوی اسرائیل است. سوم، خطرات مرتبط با زیرساخت‌های ابری چینی، به‌ویژه در زمینه‌هایی مانند وسایل نقلیه هوشمند که داده‌های حساس را جمع‌آوری می‌کنند، به‌طور کامل در اسرائیل شناخته نشده است. در سال ۲۰۲۳، اسرائیل سومین بازار بزرگ صادرات خودروهای چینی بود که مجهز به سیستم‌های هوشمند جمع‌آوری داده هستند. این داده‌ها ممکن است در سرورهای تحت کنترل چین ذخیره شوند و خطراتی مانند جاسوسی یا کنترل از راه دور را به همراه داشته باشند. اسرائیل باید سیاست‌های راهبردی و فناوری هماهنگی با کشورهای غربی، به‌ویژه ایالات متحده، تدوین کند تا منافع ملی خود را در زمینه حفاظت از داده‌ها، حریم خصوصی و امنیت ملی تضمین کند./ منبع