انتقاد صریح بریکس از اسرائیل در بیانیه اجلاس ریودوژانیرو

نشست اخیر بریکس در ریودوژانیرو که با حضور ۱۰ عضو اصلی و ۱۰ کشور شریک برگزار شد، که نقطه‌ عطفی در فعالیت این گروه به‌شمار می‌رود. این نخستین‌بار بود که بریکس با ترکیب گسترده‌تری از کشورها، از جمله ایران و اندونزی به‌عنوان اعضای تازه، بیانیه‌ای صادر کرد که حاوی موضع‌گیری‌های صریح امنیتی و ژئوپلیتیکی است. در این بیانیه، بدون اشاره مستقیم به آمریکا، انتقادهایی آشکار نسبت به اقدامات اسرائیل در فلسطین و لبنان و همچنین حملات اخیر علیه ایران بیان شد.

در بیانیه پایانی، بریکس با زبانی صریح از اشغال سرزمین‌های فلسطینی، ممانعت از دسترسی بشردوستانه، هدف‌قراردادن امدادگران و استفاده از گرسنگی به‌عنوان ابزار جنگی از سوی اسرائیل انتقاد کرد. این بیانیه همچنین به نقض حاکمیت لبنان و تداوم اشغال آن توسط اسرائیل اشاره کرده و در عین حال، هیچ نامی از حماس یا حمله روز ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل برده نشده است. تنها خواسته‌ای که در این زمینه ذکر شده، آزادی تمامی گروگان‌ها و بازداشت‌شدگان است.

درخصوص حملات به ایران نیز، اگرچه نام اسرائیل و آمریکا به‌صراحت آورده نشده، اما بیانیه با شدت بیش‌تری نسبت به بیانیه مشترک دو هفته پیش بریکس در مورد این حملات، آن‌ها را محکوم کرده است. شورای امنیت سازمان ملل نیز در این زمینه مورد تأکید قرار گرفته است.

برخلاف سال‌های گذشته که تمرکز بریکس بیش‌تر بر همکاری اقتصادی بود، این نشست نشان داد که با افزایش تنش‌های بین‌المللی، این ائتلاف تمایل بیش‌تری به ورود به حوزه امنیت سخت و سیاست بین‌الملل دارد. تمرکز ویژه‌ای بر مناطق غرب آسیا، آفریقا و جنوب آسیا وجود داشت و حتی نسبت به حملات تروریستی اخیر در کشمیر هند و شهر کورسک روسیه واکنش نشان داده شد، هرچند که در این موارد نیز نامی از پاکستان یا اوکراین برده نشد.

در کنار موضوعات امنیتی، بخش عمده‌ای از بیانیه به مسائل توسعه‌ای و اقتصادی اختصاص داشت. موضوعاتی چون تأمین مالی توسعه از طریق بانک توسعه بریکس، امنیت غذایی، سلامت، علم و آموزش و به‌ویژه مسئله تغییرات اقلیمی که اولویت دولت برزیل در این اجلاس بود، به تفصیل مورد توجه قرار گرفت. بریکس در این بخش، به‌صراحت سازوکار تعدیل مرز کربن اتحادیه اروپا را به‌عنوان ابزاری حمایت‌گرایانه رد کرد و همچنین نگرانی خود را از سیاست‌های تجاری جدید آمریکا ابراز داشت؛ سیاست‌هایی که به‌زعم بریکس مغایر با قواعد سازمان تجارت جهانی هستند.

بریکس در این بیانیه، چندقطبی‌بودن نظام جهانی را یک واقعیت موجود و مطلوب معرفی کرد. این مفهوم هم‌زمان در مقام توصیف واقعیت موجود و نیز هدفی تشویق‌شده در قالب همکاری‌های گروه بیست بیان شده است. از نگاه بریکس، چندقطبی‌بودن می‌تواند فرصت‌هایی تازه برای کشورهای درحال‌توسعه و بازارهای نوظهور فراهم سازد تا ظرفیت‌های خود را بهتر شکوفا کنند./ منبع