محدودیت‌های دوستی روسیه با ایران

روسیه در یکی از جدی‌ترین بحران‌های تاریخ ایران، جز حمایت لفظی، کمک چندانی به تهران ارائه نکرد. مسکو منافع بلندمدت خود در غرب ‌آسیا را به حمایت از ایران ترجیح می‌دهد. هرچند هر دو کشور با نظم جهانی تحت سلطه آمریکا مخالف‌اند، اما موضع کرملین در جنگ اسرائیل-ایران نشان‌دهنده اولویت‌هایی چون حفظ ثبات منطقه‌ای، تعادل در روابط با رقبای عرب ایران، انتقاد از اقدامات آمریکا و تثبیت جایگاه قدرت بزرگ است. این منافع گاهی با ایران هم‌راستا هستند، اما تعهدی کامل به دفاع از این کشور ایجاد نمی‌کنند.

تهاجم روسیه به اوکراین همکاری دفاعی با ایران را تقویت کرد؛ تهران سیستم‌های پهپادی، گلوله‌های توپخانه و موشک‌های بالستیک فاتح-۱۱۰ به روسیه داد و کارخانه پهپادسازی در این کشور راه‌اندازی کرد. در مقابل، روسیه هواپیماهای آموزشی یاک-۱۳۰، بالگردهای تهاجمی می-۲۸، کمک به برنامه‌های فضایی و موشکی و فناوری نظارت داخلی به ایران ارائه کرد. در اوایل سال ۲۰۲۵، معاهده بیست‌ساله مشارکت راهبردی دو کشور امضا شد که همکاری دفاعی و مقابله با اقدامات یک‌جانبه را وعده می‌داد، اما مقامات روس تأکید کردند این معاهده اتحاد نظامی نیست و تعهدی برای کمک نظامی به ایران در صورت حمله ایجاد نمی‌کند.

در جریان حملات ماه ژوئن اسرائیل و آمریکا به جمهوری اسلامی، به گفته منابع ایرانی، تهران از مسکو کمک خواست، اما هر دو طرف این ادعا را رد کردند. کرملین تنها پیشنهاد «حمایت بشردوستانه» و بهبود پدافند هوایی داد که با استقبال کمی مواجه شد. تحلیل لفاظی‌های روسیه نشان می‌دهد ایران در تفکر خاورمیانه‌ای مسکو نقش محوری ندارد. روسیه خواستار ثبات منطقه‌ای است و در بیانیه‌ها و گفت‌وگوها با کشورهای خلیج‌فارس، بر توقف فوری خصومت‌ها و جلوگیری از گسترش جغرافیایی درگیری تأکید کرد. مسکو همچنین از درگیری برای تضعیف ادعاهای آمریکا درباره قانون و حقوق بشر استفاده کرد و حملات آمریکا را تجاوزکارانه خواند. ولادیمیر پوتین مدعی شد غرب برای حفظ جهانی‌سازی یک‌جانبه، مانع نظم چندقطبی عادلانه می‌شود و تهاجم به اوکراین را مقاومتی در راستای منافع کشورهای دیگر، از جمله ترکیه، عضو ناتو، دانست. وزارت خارجه روسیه بر نقش میانجی‌گری مسکو برای کاهش تنش تأکید کرد و ولادیمیر جباروف، از شورای فدراسیون، گفت بدون مشارکت این کشور، آمریکا نمی‌تواند مواضع بازیگران منطقه را متعادل کند. سرگئی لاوروف اما شرط کمک را درخواست مستقیم طرف‌های درگیر دانست.

دمیتری مدودف، معاون شورای امنیت، در اظهاراتی تهدیدآمیز از انتقال سلاح هسته‌ای به ایران سخن گفت، اما این بعید است سیاست رسمی را نشان دهد، زیرا برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ثبات منطقه و روابط روسیه با دیگر شرکا را تهدید می‌کند. جنگ اوکراین توان نظامی روسیه را محدود کرده و مسکو با کاهش حمایت آمریکا از کی‌یف، از تقابل با ترامپ اجتناب می‌کند. روسیه احتمالاً سیاست عدم مداخله مستقیم در حمایت از ایران در برابر تحریم‌ها را ادامه می‌دهد، که ممکن است جمهوری اسلامی را به کاهش حمایت از جنگ اوکراین وادارد. اگر پوتین در اوکراین موفق شود، ممکن است حمایت نظامی بیش‌تری به تهران ارائه کند، اما فعلاً منافع سنتی روسیه در ثبات، روابط گسترده و جایگاه قدرت بزرگ، همکاری با جمهوری اسلامی را محدود می‌کند./ منبع