چرا اسرائیل به دمشق حمله کرد؟

شلیک موشک‌ها از جنگنده‌های اسرائیلی به دمشق در روز ۱۶ جولای، دود غلیظی را بر فراز پایتخت سوریه برانگیخت. اهداف این حمله کاخ ریاست‌جمهوری، وزارت دفاع و فرماندهی ارتش سوریه بود؛ عملیاتی که دست‌کم یک کشته و چندین زخمی برجای گذاشت. این حمله در پی درگیری‌های فرقه‌ای در استان سویدا در جنوب‌غرب سوریه رخ داد؛ جایی که در روزهای اخیر صدها نفر در نتیجه‌ نبرد میان بادیه‌نشین‌ها، شبه‌نظامیان دروزی، نیروهای دولتی سوریه و همچنین حملات هوایی اسرائیل جان باخته‌اند. اسرائیل مدعی است این حملات به‌منظور توقف تهاجم دولت سوریه به دروزی‌ها و نیز اعمال منطقه‌ی غیرنظامی‌شده‌ای صورت گرفته که پس از سقوط حکومت بشار اسد در ماه دسامبر، پیرامون سویدا اعلام کرده بود.

با این حال، مشخص نیست که این حملات موجب افزایش امنیت دروزی‌ها یا اسرائیل خواهد شد. در کوتاه‌مدت، احتمالاً این وضعیت موقعیت احمدالشرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه و جهادگرای پیشین سنی‌مذهب را تضعیف می‌کند و روند آشتی بین سوریه و اسرائیل را که با تشویق آمریکا دنبال می‌شد، دشوارتر می‌سازد. همچنین بسته به تصمیمات آتی الشرع و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ممکن است بی‌ثباتی بیش‌تری را در سوریه رقم بزند.

از دلایل تشدید درگیری، تلاش الشرع برای سرکوب اقلیت‌های سوریه، از جمله دروزی‌هاست. در پی ربوده‌شدن یکی از بازرگانان دروزی در روز ۱۱ جولای، تنش‌ها میان نیروهای جهادی، شبه‌نظامیان دروزی و جنگجویان محلی بالا گرفت و الشرع در اقدامی نظامی، نیروهای دولتی را به منطقه اعزام کرد تا به‌زعم خود خشونت‌ها را مهار کرده و کنترل خود را بر استان جنوبی تثبیت کند.

با وجود تمایل رهبران محلی دروزی برای مصالحه و تحویل سلاح‌ها، اعزام نیروهای دولتی به منطقه، موجی از خشونت جهادی را برانگیخت. ده‌ها نفر از دروزی‌ها در حملاتی کشته شدند که یادآور قتل‌عام صدها علوی در ماه مارس بود. حتی برخی از دروزی‌ها را وادار کردند تا سبیل‌هایشان را بتراشند و فیلم‌های این تحقیر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد؛ وضعیتی که یکی از کارشناسان حل‌وفصل درگیری‌ها آن را مصداق «تکرار تاریخ» توصیف کرده است.

در ماه مارس، علوی‌ها بدون کمک رها شدند؛ زیرا بسیاری از سوری‌ها آن‌ها را به دلیل وفاداری به اسد، سزاوار چنین سرنوشتی می‌دانستند. اما دروزی‌ها، که جمعیتی حدود یک‌میلیونی در منطقه شامات دارند، در ارتش اسرائیل حضور پررنگی دارند. با ورود نیروهای الشرع به سویدا، جامعه دروزی در شمال اسرائیل خواستار مداخله شد؛ راه‌ها را بستند، از مرز عبور کردند و با نتانیاهو دیدار کردند. وی نیز در واکنش به این فشار، دستور مداخله نظامی در سوریه را صادر کرد.

چشم‌انداز ایدئولوژیک الشرع که به دنبال تثبیت رهبری سنی در منطقه است، با جایگاه اسرائیل به‌عنوان حافظ اقلیت‌ها در تعارض قرار دارد. با این حال، روند آشتی میان اسرائیل و سوریه تا پیش از این تنش‌ها رو به پیشرفت بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، خواستار پیوستن سوریه به پیمان ابراهیم شده بود؛ توافقی برای صلح میان اسرائیل و کشورهای عربی. بر اساس پیش‌نویس توافق، قرار بود ادعای سوریه بر بلندی‌های جولان که در سال ۱۹۶۷ به اشغال اسرائیل درآمد و بعدها ضمیمه شد، به حال تعلیق درآید و مسیر عادی‌سازی روابط هموار گردد.

الشرع پیش از این، حملات مکرر اسرائیل به تجهیزات نظامی به‌جا‌مانده از حکومت اسد را تحمل کرده و واکنشی نشان نداده بود، حتی زمانی که اسرائیل از خطوط آتش‌بس عبور کرد. گفته می‌شود او در سفرهایش به امارات و جمهوری آذربایجان، با مقاماتی از اسرائیل دیدار کرده و فرماندهان نظامی‌اش در جنوب، هماهنگی‌هایی مستقیم با افسران ارتش اسرائیل داشته‌اند.

اکنون به‌نظر می‌رسد دستیابی به توافق دور از دسترس است. نتانیاهو احتمالاً به این نتیجه رسیده که توسل به زور، هم امنیت اسرائیل را افزایش می‌دهد و هم موقعیت سیاسی او را در داخل تقویت می‌کند. نمایش قدرت در برابر تهدیدهای احتمالی می‌تواند در مذاکرات مربوط به آتش‌بس در غزه به‌عنوان اهرمی سیاسی به کار رود. اما این اقدام در عین حال می‌تواند آتش درگیری‌های فرقه‌ای در سوریه را شعله‌ورتر کند.

آینده به تصمیمات الشرع وابسته است. اگر او به‌دروز‌ی‌ها اجازه دهد تا مواضع خود را حفظ کنند، ممکن است پایگاه جهادی خود را از دست بدهد و اقلیت‌های دیگر، به‌ویژه کردها، را در مسیر مقاومت علیه حکومت متمرکز جسورتر کند. در سوی دیگر، تداوم عملیات نظامی، احتمالاً باعث تعمیق بی‌ثباتی، انزوای اقلیت‌ها و از دست‌دادن حمایت اهل سنت و متحدان غربی او خواهد شد.

یک دانشجوی دروزی در سوریه هشدار می‌دهد که توسل به زور و انتقام، بیش از آنکه دوست بسازد، دشمن می‌آفریند؛ بسیاری در منطقه امیدوارند که این تحولات، به آغاز دور تازه‌ای از خشونت منجر نشود./ منبع