شی، مودی، پوتین و ژئوپلیتیک جدید

چین در آخر هفته میزبان نشست سران سازمان همکاری شانگهای بود؛ جایی که شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، تلاش کرد رهبرانی چون نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، را به خود نزدیک‌تر کند. این سازمان از سال ۲۰۰۱ چندان تأثیرگذار نبوده و بیشتر به‌عنوان محفلی برای کشورهای مخالف نظام بین‌المللی تحت رهبری آمریکا شناخته می‌شود. اما نشست اخیر در تیانجین، به‌دلیل نزدیکی مودی به شی و پوتین، گامی نمادین در تقویت روابط این سه کشور بود. این تحول تا حدی نتیجه سیاست‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، است که با ادعای میانجی‌گری بین هند و پاکستان و اعمال تعرفه‌های پنجاه‌درصدی علیه هند به‌دلیل خرید نفت روسیه، روابط آمریکا و هند را به‌شدت تضعیف کرد. این تعرفه‌ها، برخلاف دیگر خریداران نفت روسیه مانند چین و ترکیه، تنها هند را هدف قرار داد و به افت روابط دیپلماتیک منجر شد.

در تیانجین، شی، مودی و پوتین با گرفتن دست یکدیگر و لبخند به دوربین‌ها، پیامی از اتحاد به نمایش گذاشتند. شی اظهار داشت که «وقت آن است که اژدها و فیل با هم برقصند»، که اشاره‌ای به بهبود روابط چین و هند بود. این نزدیکی با سه دهه تلاش آمریکا برای جلب هند به‌عنوان شریکی راهبردی در برابر چین، از جمله توافق هسته‌ای غیرنظامی سال ۲۰۰۸، همکاری‌های دفاعی و فناوری در هوش مصنوعی و هوافضا، و گفت‌وگوی چهارجانبه (کواد) با استرالیا، ژاپن و آمریکا، در تضاد است. این تلاش‌ها از حمایت دوحزبی در واشنگتن برخوردار بوده، اما اکنون در معرض خطر قرار دارند.

با این ‌حال، روابط هند و چین همچنان با چالش‌هایی مانند مناقشه مرزی گالوان در سال ۲۰۲۰، جنگ مرزی سال ۱۹۶۲، و اختلاف بر سر دالایی لاما روبه‌رو است. نبود پروازهای مستقیم، ممنوعیت اپلیکیشن‌های چینی مانند تیک‌تاک در هند، و نگرانی از تأثیرات اقتصادی صادرات چین بر تولید داخلی هند، موانع مهمی هستند. هند همچنین نگران روابط نزدیک چین با پاکستان و راهبرد نظامی چین در منطقه هند-آرام است.

هند سابقه‌ای طولانی در سیاست عدم تعهد دارد و از زمان جواهر لعل نهرو، با حفظ استقلال راهبردی، در روابطش با قدرت‌های بزرگ تعادل برقرار کرده است. نشست تیانجین نشان‌دهنده بازگشت به این رویکرد است. با این‌ حال، سازمان‌هایی مانند سازمان همکاری شانگهای و بریکس فاقد همکاری عمیق برای ایجاد نظم جهانی چندقطبی هستند. جهان کنونی نه دوقطبی است و نه چندقطبی، بلکه با ائتلاف‌های موضوعی و چندجانبه تعریف می‌شود که هند به‌عنوان نمونه‌ای از کشوری با روابط چندگانه، در آن نقش کلیدی دارد./ منبع