واقعیت، اروپای تازه‌ای می‌سازد

جهان در حال ورود به نظمی نوین است که در آن، ایالات متحده، روسیه و چین نقش‌های متفاوتی نسبت به گذشته ایفا می‌کنند. دیگر خبری از نظم بین‌المللی مبتنی بر قواعد پس از جنگ جهانی دوم نیست، بلکه شاهد شکل‌گیری نظمی مبتنی بر قدرت، رقابت‌ اقتصادی بلوکی و نفوذ فناوری‌های نوینی چون هوش مصنوعی هستیم. اروپا، در این تغییرات ساختاری، ناگزیر است جایگاه خود را بازتعریف کند؛ چرا که امنیت و آینده‌اش به‌طور مستقیم با این تحولات پیوند خورده است.

اروپا نه فقط یک موقعیت جغرافیایی، بلکه واقعیتی سیاسی است که بر پایه ارزش‌ها، همکاری و یکپارچگی میان دولت‌های ملی، نه بر قدرت نظامی، بنا شده است. این ساختار از دل تجربه ویرانگر دو جنگ جهانی و تحت چتر امنیتی ایالات متحده شکل گرفت. رشد اقتصادی اروپا نیز تا حد زیادی مدیون نظم تجارت جهانی بود که آمریکا آن را تضمین می‌کرد.

اما در سال‌های اخیر، نشانه‌های آشکار افول این نظم ظاهر شده است. از جمله، بحران مالی ۲۰۰۸، رشد چین، برگزیت و پیروزی ترامپ در سال ۲۰۱۶ که همگی به‌تدریج بنیان‌های نظم غربی را تضعیف کردند. این تحولات در ابتدا زنگ خطر نبودند، اما به‌مرور نیروهایی را فعال کردند که مدت‌ها در زیر لایه‌های نظم موجود پنهان مانده بودند.

تجاوز تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، همراه با انتخاب مجدد ترامپ در آمریکا، این فرایند را به نقطه اوج رساندند. کشورهای اروپایی که پیش‌تر بر سر مسائل فرعی اختلاف داشتند، ناگهان با واقعیتی مواجه شدند که امنیت همه را به یک مسئله مشترک بدل کرد. در این شرایط، نه‌تنها کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بلکه انگلیس و نروژ نیز خود را در معرض تهدید مستقیم از سوی روسیه دیدند. این درک مشترک، سبب تقویت همبستگی نظامی و تلاش برای ایجاد یک انسجام امنیتی مستقل در سطح قاره شد.

واقعیت امروز اروپا را با دو چالش همزمان مواجه کرده است: تهدید نظامی روسیه از یک سو و بی‌اعتمادی به تعهدات امنیتی آمریکا از سوی دیگر. در دوران ترامپ، اروپا نمی‌تواند به تضمین‌های امنیتی واشنگتن اطمینان داشته باشد. این وضعیت مستلزم آن است که اروپا برای دو سناریوی متفاوت آماده باشد: یکی در حضور ایالات متحده و دیگری در غیاب آن.

در هر دو حالت، کشورهای اروپایی باید در زمینه دفاعی و اقتصادی همکاری تنگاتنگی داشته باشند. این امر مستلزم رهبری مشترک کشورهای بزرگ اروپایی مانند آلمان، فرانسه، انگلیس، ایتالیا و لهستان است؛ کشورهایی که منابع انسانی، نظامی و اقتصادی لازم را در اختیار دارند و اکنون نیز اراده سیاسی برای اقدام مشترک را نشان داده‌اند.

در این شرایط، اختلافات ایدئولوژیک گذشته و بحث‌هایی مانند گسترش اتحادیه اروپا یا حفظ استقلال ملی، جای خود را به ضرورت دفاع از آزادی و ارزش‌های بنیادین اروپایی داده‌اند. اروپا باید از این پس بر توان دفاعی مستقل، یکپارچگی اقتصادی و پایداری سیاسی تمرکز کند تا بتواند از این نظم نوظهور جهانی جان سالم به‌در ببرد./ منبع