نشست شرم‌الشیخ و بازگشت ملی‌گرایی فلسطینی

چند هفته پیش به‌نظر می‌رسید تلاش مشترک اسرائیل و آمریکا برای سرکوب ملی‌گرایی فلسطینی به نتیجه رسیده است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ایده تشکیل کشور فلسطین را با تکبر رد کرده بود و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، همراه با وزیر خارجه‌اش، همان موضع را تکرار می‌کردند. در این فضا، فلسطینیانی که گذرنامه‌های صادرشده تحت توافق اسلو را داشتند، از ورود به آمریکا منع شدند و دولت واشنگتن حتی کوشید صدای رسمی فلسطین را در سازمان ملل خاموش کند. محمود عباس، رئیس دولت فلسطین، و هیئت همراهش که رسماً برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل دعوت شده بودند، از دریافت ویزا محروم شدند؛ اقدامی آشکارا مغایر با توافق‌نامه مقر سازمان ملل و آمریکا. این تصمیم که با الهام از سیاست‌های اسرائیل اتخاذ شد، هدفی جز تضعیف تلاش‌های فلسطینیان برای کسب شناسایی بین‌المللی و گفت‌وگو با رهبران جهان نداشت.

اما کمتر از یک ماه بعد ورق برگشت. عباس و مشاورانش در شرم‌الشیخ، به دعوت عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، در نشستی حضور یافتند که ترامپ نیز از مهمانان آن بود. ترامپ در کنار عباس عکس گرفت و او را علناً مورد استقبال قرار داد. در حالی که هیچ مقام اسرائیلی در آن نشست حضور نداشت، غیبت نتانیاهو، خواه به‌دلیل عدم دعوت یا اجتناب از حضور به‌سبب اتهامات جنایات جنگی، معنایی نمادین داشت. به گزارش خبرگزاری رسمی فلسطین «وفا»، عباس در حاشیه نشست با رهبران کشورهای مختلف دیدارهای دوجانبه‌ای داشت، از جمله با پادشاه بحرین، رؤسای‌جمهور آذربایجان و آلمان، نخست‌وزیران اسپانیا، نروژ، یونان، عراق، کانادا، پاکستان و وزیر خارجه عمان. این حضور گسترده در حالی بود که اسرائیل کاملاً غایب بود و همین امر به رویداد، رنگی سیاسی و نمادین بخشید.

برای قدرت‌هایی که دولت فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند، اجلاس شرم‌الشیخ تنها یک رویداد دیپلماتیک نبود، بلکه یادآور این واقعیت بود که شناسایی رسمی باید به مشارکتی سیاسی و واقعی برای دستیابی به صلح پایدار میان اسرائیل و فلسطین بینجامد. زمان برگزاری این نشست نیز معنادار بود، زیرا هم‌زمان با پایان رسمی جنگ غزه و آغاز تلاش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای تشکیل نیروی چندملیتی، شامل کشورهای عرب و اسلامی، جهت تثبیت اوضاع غزه صورت گرفت. یکی از مسائل حساس پیش رو، سرنوشت گروه‌های مسلح در غزه است. رهبران حماس و جهاد اسلامی اعلام کرده‌اند حاضرند سلاح‌های تهاجمی خود را به کمیته‌ای مشترک فلسطینی-مصری تحویل دهند، اما می‌خواهند سلاح‌های دفاعی‌شان را حفظ کنند؛ تصمیمی که ریشه در تجربه ریشه در تجربه تلخ کشتار صبرا و شتیلا دارد. و از بی‌اعتمادی عمیق فلسطینیان به امنیت بدون سلاح حکایت می‌کند.

حضور عباس و مشاورانش در کنار قدرت‌های بزرگ، نشانه‌ای از تقویت دوباره ملی‌گرایی سکولار فلسطینی بود؛ جنبشی که بسیاری گمان می‌کردند در سایه سال‌ها تفرقه و آشوب منطقه‌ای رو به زوال رفته است. عباس وعده داده ظرف یک سال پس از آتش‌بس، انتخابات مجلس و ریاستی برگزار کند تا نظم سیاسی تازه‌ای شکل گیرد. او همچنین ناصر القدوه، وزیر خارجه پیشین و از خویشاوندان یاسر عرفات، را پس از سال‌ها جدایی به جنبش فتح بازگردانده است. القدوه، که با ایهود اولمرت طرح صلحی مشترک تدوین کرده بود، احتمالاً در اداره پساجنگ غزه نقشی کلیدی خواهد داشت و بازگشتش نشانه‌ای از تلاش برای بازسازی وحدت و اعتبار رهبری فلسطینی است، هرچند هنوز فاصله زیادی تا اتحاد واقعی باقی است. اگرچه شاید سخن گفتن از احیای کامل ملی‌گرایی فلسطینی زود باشد، شرم‌الشیخ تصویری گویا ارائه کرد: رئیس دولت فلسطین در میان رهبران جهان و در غیاب اسرائیل ایستاده بود. این رویداد پیام روشنی برای تل‌آویو و واشنگتن داشت و نشان داد ملی‌گرایی فلسطینی نه‌تنها زنده است، بلکه جایگاه خود را در عرصه جهانی بازیافته است./ منبع