بازگشت به آزمایشهای هستهای در عصر بیثباتی
بیانیه ترامپ مبنی بر آغاز فوری آزمایشهای هستهای آمریکا در «مبنای برابر» با چین و روسیه، نمادی از فرسایش هنجارها و تشدید ریسکهای هستهای در یک محیط راهبردی بیثبات است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «بازگشت به آزمایشهای هستهای در عصر بیثباتی؟» به قلم دانیل سالزبری (Daniel Salisbury) در مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی (International Institute for Strategic Studies) منتشر شده است. این مقاله به بررسی پیامدهای اعلامیه روز ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵ دونالد ترامپ در مورد از سرگیری آزمایشهای هستهای آمریکا میپردازد. نویسنده استدلال میکند که این بیانیه، چه به آزمایش سامانههای پرتاب موشک اشاره داشته باشد و چه به ادعاهای قبلی در مورد آزمایشهای «فوق بحرانی» روسیه، نمادی از عصر خطرناک جدیدی است که در آن رقابتهای راهبردی، بهویژه در برابر رشد تصاعدی زرادخانه هستهای چین، باعث فرسایش هنجارهای کنترل تسلیحات شده و ریسکهای هستهای را تشدید میکند.
اعلامیه دونالد ترامپ در روز ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵، مبنی بر اینکه بهدلیل برنامههای آزمایش هستهای کشورهای دیگر، آمریکا باید «فوراً» و در «مبنای برابر» آزمایش تسلیحات هستهای خود را آغاز کند، نگرانیهای واقعی را در مورد بازگشت احتمالی ایالات متحده به انفجارهای هستهای پس از توقف آن از سال ۱۹۹۲ ایجاد کرده است. اگرچه در قرن بیست و یکم تنها کره شمالی آزمایش انفجاری هستهای انجام داده است، زمینه این اعلامیه نشان میدهد که ترامپ ممکن است به آزمایش سامانههای پرتاب هستهای (مانند موشکها) یا ادعاهای قبلی در مورد آزمایشهای هستهای «فوق بحرانی» با بازده کم توسط روسیه اشاره کرده باشد. این امر در بحبوحه تنش شدید در روابط آمریکا و چین و رشد تصاعدی زرادخانه هستهای چین رخ داد؛ جایی که ارزیابیها نشان میدهد زرادخانه چین میتواند تا سال ۲۰۳۵ به ۱۵۰۰ کلاهک برسد، در حالی که زرادخانه آمریکا همچنان تحت محدودیتهای پیمان کاهش تسلیحات راهبردی جدید (New START) با روسیه باقی مانده است.
روسیه نیز در حال نوسازی زرادخانه خود با جایگزینی موشکهای بالستیک قارهپیما و توسعه سامانههای جنجالی جدیدی مانند موشک کروز قارهپیما با نیروی هستهای «بوروستنیک» و زیردریایی بدون سرنشین با نوک هستهای «پوسایدون» است. احتمالاً آزمایشهای این سامانههای پرتاب نوظهور در روزهای منتهی به بیانیه ترامپ، عامل اصلی طرح ایده «مبنای برابر» توسط او بوده است. با این حال، از سرگیری آزمایشهای انفجاری زیرزمینی تمامعیار توسط آمریکا بعید است. اگرچه آمریکا از نظر تئوری قادر است در ۳۶ ماه آزمایش هستهای انجام دهد، اما بازگشایی سایت امنیت ملی نوادا فرآیندی بسیار جنجالی، پرهزینه و طولانی خواهد بود. آمریکا با داشتن دادههای آزمایشهای تاریخی بیشتر از روسیه و چین (حدود یکهزار آزمایش در مقابل هفتصد آزمایش روسیه و کمتر از پنجاه آزمایش چین) و سرمایهگذاری در شبیهسازیهای رایانهای و آزمایشهای علمی، از حفظ ممنوعیت آزمایش سود میبرد، زیرا لغو این هنجار میتواند به روسیه و چین کمک کند تا بینشهای مشابهی در مورد قابلیتهای زرادخانههای خود بهدست آورند.
این مسئله، ممنوعیت ناقص آزمایشهای انفجاری هستهای را نیز تضعیف میکند. اگرچه پیمان جامع منع آزمایش هستهای (CTBT) توسط ۱۸۷ کشور امضا شده است، اما برای لازمالاجرا شدن نیاز به تصویب کشورهایی کلیدی از جمله آمریکا و چین (که امضا کردهاند اما تصویب نکردهاند)، و همچنین هند، کره شمالی و پاکستان (که امضا نکردهاند) دارد. در سال ۲۰۲۳ نیز روسیه تصویب خود نسبت به این پیمان را لغو کرد. علاوه بر این، ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا از سال ۲۰۱۹ نشان میدهد که روسیه احتمالاً آزمایشهای «فوق بحرانی» (که فراتر از استاندارد «بازده صفر» هستند) را انجام داده است. در نهایت، بیانیه مبهم ترامپ و نحوه انتشار آن (از طریق رسانههای اجتماعی) نمادی از عصر هستهای جدیدی است که با عدم قطعیت راهبردی، فرسایش هنجارهای کنترل تسلیحات و تشدید ریسکها همراه شده است و این فعالیتها در مجموع، به مسابقه تسلیحاتی نوظهور میان آمریکا، چین و روسیه دامن میزند./ منبع
