چگونه قطبی‌سازی سیاسی کلیساهای جریان اصلی آمریکا را از درون تهی کرد

کاهش شدید حضور در کلیساهای پروتستان جریان اصلی آمریکا نمونه‌ای از شکاف عمیق سیاسی و فرهنگی در این کشور است. رایان برگ، کشیش پاره‌وقت در ایالت ایلینوی، شاهد بسته‌شدن کلیسایی با ۱۵۶ سال سابقه بود که در سال‌های پایانی تنها چند نفر در آن حضور می‌یافتند. او طی عمر کاری خود در سه کلیسای باپتیست خدمت کرد که دو مورد تعطیل شدند و سومی نسبت به دو دهه قبل ۸۰ درصد کوچک‌تر شده است. این تجربه شخصی بخشی از روندی بزرگ‌تر است که طی آن حدود چهل میلیون آمریکایی حضور در کلیسا را کنار گذاشتند و بسیاری از باقی‌ماندگان به جوامع مذهبی محافظه‌کارتر گرایش یافتند.

برگ که هم‌زمان پژوهشگر برجسته دین و سیاست است، این روند را زوال «میانه مذهبی» آمریکا می‌داند. کلیساهای جریان اصلی که زمانی محل اختلاط سیاسی، طبقاتی و نسلی بودند، به‌تدریج ناپدید شده‌اند. در دهه ۱۹۵۰ بیش از نیمی از آمریکایی‌ها عضو هفت کلیسای اصلی پروتستان بودند؛ فضاهایی که در آن کارگران کارخانه، پزشکان، جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها کنار هم عبادت می‌کردند. اما طبق داده‌های پیمایش اجتماعی عمومی، سهم پروتستان‌های جریان اصلی از ۱۹ درصد در اوایل دهه ۱۹۹۰ به ۹ درصد در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت. این کلیساها اکنون عمدتاً جمعیتی سالمند دارند؛ به‌گونه‌ای که در برخی فرقه‌ها شمار مراسم خاکسپاری از تعمید پیشی گرفته است.

این فرسایش به تغییرات سیاسی دهه‌های اخیر پیوند خورده است. در دهه ۱۹۸۰ با اوج‌گیری راست مسیحی و پیوند آن با انجیلی‌ها، قطب‌بندی مذهبی شدت گرفت. در میان انجیلی‌های سفیدپوست، نسبت جمهوری‌خواهان از دهه‌های بعدی افزایش یافت و تا سال‌های اخیر به بیش از ۶۰ درصد رسید. در نتیجه، محافظه‌کارانی که پیش‌تر در کلیساهای جریان اصلی حضور داشتند، به فضاهای ایدئولوژیک‌تر کوچ کردند و میانه تهی شد.

این الگو نشانه‌هایی از تکرار در کاتولیک آمریکا نیز دارد. گرایش فزاینده کشیشان جوان به محافظه‌کاری، رشد کاتولیک‌های سنت‌گرا و تغییر الگوهای رأی‌دهی، حکایت از چرخش به راست دارد. در حالی که حضور هفتگی در مراسم مذهبی کاتولیک‌ها به‌شدت کاهش یافته، بخش بزرگی از روحانیت جدید دیدگاه‌های یکنواخت محافظه‌کارانه دارد که می‌تواند کاتولیک‌های میانه‌رو و عدالت‌محور را دور کند.

در کلیساهای پروتستان جریان اصلی نیز تلاش برای مصالحه، به‌ویژه درباره مسائل مربوط به حقوق  دگرباشان جنسی به شکاف‌های طولانی و در نهایت جدایی گسترده انجامید. کلیسای متدیست متحد بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ بیش از هفت هزار عضو را از دست داد و شمار اعضای آن از یازده میلیون نفر در سال ۱۹۶۸ به ۳.۹ میلیون در سال ۲۰۲۴ رسید.

پیامد این تحولات، بازاری مذهبی است که در بسیاری مناطق تنها گزینه آن کلیساهای انجیلی سخت‌گیر یا ترک کامل دین است. هم‌زمان، بی‌دینی نیز قطبی شده و ارتباط نزدیکی با باورهای سیاسی یافته است. شکاف مذهبی با شکاف اقتصادی همراه شده؛ به‌گونه‌ای که حضور منظم در کلیسا در میان اقشار پردرآمد متمرکز و در میان کم‌درآمدها کمرنگ شده است. از میان رفتن این فضاهای مشترک، تهدیدی برای همبستگی اجتماعی و دموکراسی تلقی می‌شود و نشان می‌دهد قطب‌بندی سیاسی و مذهبی چگونه بافت اجتماعی آمریکا را دگرگون کرده است./ منبع