بازگشت به مدار ایران؛ ضرورت یا انتخاب؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «بازگشت به مدار ایران؛ ضرورت یا انتخاب؟» در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. این نوشته به بررسی تغییر رویکرد سیاست خارجی سوریه پس از دوران بشار اسد پرداخته و امکان احیای روابط دمشق و تهران را در چارچوب موازنهسازی منطقهای، فشارهای اسرائیل و مدیریت معادلات چندلایه با بازیگران عربی و غربی تحلیل میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
در گفتوگویی تلویزیونی، احمد الشرع، رئیسجمهور موقت سوریه، بیان کرد که اختلاف و شکاف میان دمشق و تهران دائمی نیست. این اظهارنظر بهعنوان نقطه عطفی در گفتمان سیاسی سوریه پس از بشار اسد ارزیابی شده و حاکی از احتمال بازتعریف رویکرد سیاست خارجی این کشور در مرحله جدید است.
طی سالها، دمشق و تهران در دوره ریاستجمهوری اسد روابط راهبردی نزدیکی داشتند، اما تحولات داخلی سوریه، ورود ترکیه به مدیریت سیاسی آن و فشارهای منطقهای باعث فاصلهگیری دو طرف شده بود. اکنون، با حضور دولت احمد الشرع که از حمایت آنکارا برخوردار است و در حال بازتنظیم روابط خود با کشورهای عربی، غربی و حتی اسرائیل است، این اظهارات میتواند نشانهای از چرخش مسیر بهسمت بازگشت روابط باشد.
با رویکارآمدن الشرع، سیاست خارجی سوریه دستخوش تحول و تنوعبخشی به روابط دیپلماتیک شده تا با کاهش وابستگی به یک محور خاص، آسیبپذیری در برابر تحولات منطقه کاهش یابد. ایران، در دوران اسد، یکی از مهمترین متحدان دمشق و عامل موازنه قدرت در منطقه بود. هرچند این رابطه در سالهای اخیر تضعیف شد، اما اکنون امکان احیای تدریجی آن وجود دارد. چنین رویکردی میتواند به سوریه فرصت استفاده از مزایای ژئوپلیتیکی شراکت با ایران را بدهد و در برابر فشارهای آتی، موقعیت کشور را تقویت کند.
تحولات اخیر روابط دمشق با اسرائیل نیز این بحث را پررنگتر کرده است. هرچند دولت الشرع برای ایجاد روابط کنترل شده با تلآویو اقدام کرده، اما حملات مکرر اسرائیل به خاک سوریه، از جمله حمله به وزارت دفاع و تداوم اشغال هفتصد کیلومتر مربع از خاک این کشور، مانع پیشرفت روابط شده است. در چنین شرایطی، روابط با ایران میتواند بهعنوان اهرمی برای فشار بر تلآویو و کاهش تهدیدات امنیتی بهکار گرفته شود. بازگشت روابط تهران-دمشق میتواند موازنه امنیتی منطقه را تغییر داده و موقعیت دمشق را در مذاکرات احتمالی با اسرائیل و حامیان غربی آن تقویت کند.
در سطح منطقهای و فرامنطقهای، بازگشت روابط کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با دمشق و ازسرگیری تعاملات اروپا و آمریکا با دولت الشرع، فضای تازهای در سیاست خارجی سوریه ایجاد کرده است. عربستان و امارات تلاش میکنند با رویکردی عملگرایانه، نفوذ ایران را در سوریه محدود کرده و محوری متفاوت از محور مقاومت ایجاد کنند. اروپا و آمریکا نیز بیشتر بر بازسازی اقتصادی سوریه و مهار نفوذ روسیه و ایران متمرکز هستند.
دولت الشرع در چنین معادله چندلایهای نیازمند ایجاد تعادل میان این بازیگران است. نزدیکی دوباره به تهران میتواند بخشی از راهبردی باشد که موقعیت دمشق را در برابر فشارهای اسرائیل و رقابتهای منطقهای تقویت کند. با مدیریت سنجیده حساسیتهای موجود، این رویکرد میتواند سوریه را از حاشیه بحران خارج کرده و به بازیگری فعال در معادلات منطقهای بازگرداند./ منبع
