جای خالی توانمندی ماهوارهای در جنگ دوازدهروزه
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «جای خالی توانمندی ماهوارهای در جنگ دوازدهروزه» به قلم محمد مونسان در دیپلماسی ایران منتشر شده است. نویسنده با مرور سه دهه تلاش ایران در حوزه ماهوارههای نظامی، خلأ انتشار تصاویر ماهوارهای از اهداف منهدمشده در اسرائیل طی جنگ اخیر را برجسته کرده و آن را پرسشی جدی درباره کارآمدی سرمایهگذاریهای فضایی کشور دانسته است. این یادداشت با مقایسه توانمندیهای ایران و اسرائیل، پیامدهای روانی و نظامی این غیبت تصویری را تحلیل میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
تمام توانمندیهای نظامی کشورها در شرایط جنگی آشکار میشود و میزان کارآمدی سرمایهگذاریهای دفاعی را نشان میدهد. ایران در سه دهه گذشته سرمایهگذاری قابل توجهی در حوزه ماهوارهای، بهویژه ماهوارههای نظامی، انجام داده است. انتظار میرفت در جریان جنگ دوازدهروزه، ایران با انتشار تصاویر روشن از اهداف منهدمشده در اسرائیل، علاوهبر کمک بهدقت عملیات نظامی، توانمندی فضایی خود را در سطح جهانی به نمایش گذاشته و موجب تقویت غرور ملی شود. اما در طول جنگ، حتی یک تصویر ماهوارهای از سوی ایران منتشر نشد که این امر موجب پرسشهای جدی در داخل کشور درباره نتیجه این سرمایهگذاریها شد، در حالی که اسرائیل و متحدانش، تصاویر متعدد از خسارات وارد شده به زیرساختهای ایران را منتشر کردند.
فعالیتهای ایران در حوزه ماهواره از سال ۱۳۷۷ آغاز و نخستین ماهواره بومی «امید» در سال ۱۳۸۷ با پرتابگر «سفیر» به فضا ارسال شد. پیش از آن، ماهواره «سینا۱» در سال ۱۳۸۴ با همکاری روسیه به فضا پرتاب شده بود. در حوزه نظامی، مجموعه ماهوارههای «نور» توسط سپاه پاسداران توسعه یافتهاند؛ نور۱ در سال ۱۳۹۹، نور۲ با دقت تصویربرداری سیزده متر در سال ۱۴۰۰، و نور۳ با دقت دو و نیم متر در سال ۱۴۰۲ به موفقیت پرتاب شدند. ماهواره «رصد» در سال ۱۳۹۰ نخستین ماهواره ایرانی ویژه تصویربرداری بود. انتشار تصویر واضح از پایگاه هوایی العدید قطر توسط نور۱ در سال ۱۳۹۹ امیدواری نسبت به توانمندی تصویربرداری نظامی ایران را افزایش داد.
در مقابل، اسرائیل فعالیت ماهوارهای هدفمند خود را از سال ۱۳۵۷ آغاز کرد و نخستین ماهواره «اوفک-۱» را در سال ۱۳۶۷ پرتاب نمود. این کشور نسلهای مختلف اوفک را ارتقا داده و در سال ۱۴۰۴ «اوفک-۱۹» را به فضا فرستاده است. آخرین پرتاب ماهواره جاسوسی اسرائیل در شهریور ماه امسال انجام شد. این ماهوارهها قادرند مناطق خاص نظامی و امنیتی را بهصورت آنلاین و دقیق رصد کنند و یکی از چالشهای مهم آینده برای ایران محسوب میشوند.
با شروع جنگ دوازدهروزه، اسرائیل و غرب انتشار گسترده تصاویر ماهوارهای از خسارات وارد شده به تأسیسات ایران را در دستور کار قرار دادند تا علاوهبر نمایش موفقیتهای نظامی خود، روحیه مردم ایران را تضعیف کنند. انتظار میرفت ایران نیز با انتشار تصاویر از خسارات اسرائیل، اثر روانی جنگ را تغییر دهد و اعتماد به توانمندیهای داخلی را تقویت کند، اما چنین اقدامی صورت نگرفت. برخی تصاویر مربوط به خسارات اسرائیل که در فضای رسانهای ایران دیده شد، توسط منابع غربی ارائه شده بود. در صورت انتشار اینگونه تصاویر از سوی ایران، امکان تغییر روایت جنگ و تقویت روحیه مردم وجود داشت.
این غیبت تصویری، پرسشهایی درباره قابلیتهای واقعی ماهوارههای ایرانی ایجاد کرده است، از جمله اینکه آیا این ماهوارهها توان تصویربرداری داشتهاند، یا با مشکلات فنی همچون پایان عمر مأموریتی مواجه بودهاند. با وجود توان علمی و صنعتی بومی در حوزه ماهواره، پرتابگر و ایستگاه زمینی، نبود بهرهبرداری عملیاتی در شرایط حساس نظامی و روانی جای سؤال دارد. بررسی و رفع دلایل چنین خلأهایی میتواند برای جلوگیری از تکرار ناکامیهای مشابه در پروژههای دفاعی حیاتی باشد./ منبع
