پاکستان و عربستان به اتحاد دفاعی راهبردی رسیدند

اعلامیه اخیر درباره پیمان دفاعی راهبردی میان پاکستان و عربستان نشان‌دهنده نقطه عطفی در ژئوپلیتیک غرب آسیا و جنوب آسیا است. روابط دو کشور که تاکنون «برادری» توصیف می‌شد و بر پایه ایمان مشترک، پیوندهای فرهنگی و همکاری‌های اقتصادی شکل گرفته بود، اکنون از سطح همکاری‌های دوستانه به تعهد دفاعی ملموس ارتقا یافته است. این توافق به‌طور ویژه نشان می‌دهد که حمله به یکی از کشورها به‌عنوان حمله‌ای مستقیم به دیگری تلقی می‌شود و نشان‌دهنده گذر از رابطه دوستانه به رابطه راهبردی است.

طرح ایجاد اتحاد دفاعی به سبک ناتو برای جهان اسلام، که پیش‌تر مطرح شده بود، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. ایده تشکیل بلوک نظامی متحد میان کشورهای اسلامی سال‌ها مطرح بوده، اما اختلافات سیاسی و تضاد منافع مانع تحقق آن شده بود. با افزایش ناآرامی‌های منطقه‌ای، از جمله حمله اخیر اسرائیل به قطر، ضرورت چنین پیشنهادی افزایش یافته است. عربستان با تمرکز بر همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای، اکنون در پی ایجاد اتحاد نظامی با کشورهایی مانند پاکستان است که توان دفاعی منطقه را تقویت کرده و امنیت کشورهای عضو را در برابر تهدیدهای خارجی تضمین می‌کند.

پاکستان نقش دفاع‌کننده را برای متحدان خلیج ‌فارس ایفا می‌کند و این در حالی است که نفوذ دیپلماتیک آن در میان جناح‌های رقیب منطقه محدود باقی مانده است. عربستان که در پی رهبری در جهان عرب و جهان اسلام است، اکنون پاکستان را به‌عنوان شریک راهبردی خود یافته و از طریق همکاری مشترک می‌توانند نقش سازمان همکاری اسلامی را به سطحی فعال‌تر ارتقا دهند و به همکاری‌های نظامی مستحکم نیز بپردازند. راهبرد دفاعی سنتی پاکستان عمدتاً علیه هند متمرکز بوده، اما نگرانی‌های کشورهای خلیج فارس نسبت به فعالیت‌های هند نیز افزایش یافته است و این امر موجب تغییر موازنه‌های منطقه‌ای شده است.

همکاری نظامی پاکستان و عربستان نه‌تنها پاسخی به تهدیدهای اسرائیل و قدرت‌های غربی است، بلکه واکنشی به حضور دیپلماتیک و اطلاعاتی رو به گسترش هند در منطقه نیز محسوب می‌شود. این اتحاد به حفظ حاکمیت و جلوگیری از بهره‌برداری بازیگران خارجی از شکاف‌های منطقه کمک می‌کند. از این‌رو، پیمان راهبردی دو کشور فراتر از یک توافق دوجانبه است و پیام روشنی به جهان اسلام ارسال می‌کند. با ترکیب توان نظامی پاکستان و نفوذ اقتصادی و مذهبی عربستان، یک مرکز قدرت جدید در حال شکل‌گیری است که می‌تواند اساس بلوک دفاعی گسترده‌تر اسلامی را ایجاد کند و علیه تهدیدهای خارجی به‌طور جمعی عمل نماید.

پیامدهای جهانی چنین همکاری‌ای قابل توجه است و ایجاد نیروی منطقه‌ای جدید می‌تواند در سیاست‌ها و امور نظامی منطقه و فراتر از آن تأثیرگذار باشد. اهمیت نمادین این اقدام نیز بالا است؛ دهه‌ها کشورهای اسلامی درباره وحدت صحبت کرده‌اند اما ساختارهای امنیتی عملی شکل نگرفته بود. پیمان پاکستان و عربستان نشان می‌دهد که اقدامات عملی برای همکاری دفاعی نهادی آغاز شده است. این اتحاد هم استمرار روابط دوستانه گذشته را حفظ می‌کند و هم آن را به تعهد دفاعی متقابل ارتقا می‌دهد و زمینه را برای شکل‌گیری اتحاد نظامی به سبک ناتو میان کشورهای اسلامی فراهم می‌آورد. با وجود چالش‌هایی مانند تعادل روابط با دیگر بازیگران منطقه‌ای و جلوگیری از تنش‌های جدید، این پیمان نشانه‌ای روشن از عزم دو کشور برای همکاری راهبردی است. برای پاکستان، این توافق جایگاه دفاع‌کننده منطقه‌ای را تقویت کرده و نفوذ آن را فراتر از جنوب آسیا گسترش می‌دهد و برای عربستان، رهبری در جهان اسلام را تثبیت و امنیت در برابر تهدیدهای خارجی را افزایش می‌دهد. این دو کشور با همکاری مشترک، ژئوپلیتیک منطقه را بازتعریف کرده و ممکن است عصر جدیدی را آغاز کنند که جهان اسلام نه تنها با ارزش‌های مشترک، بلکه با جبهه نظامی متحد سخن می‌گوید./ منبع