دیدار اردوغان و ترامپ؛ مناسبات رسمی در سایه روابط شخصی

روابط ترکیه و آمریکا مدت‌ها از قالب اتحاد یا شراکت راهبردی فاصله گرفته و بیش از پیش تحت تأثیر وضعیت روانی و انتظارات شخصی رهبران یعنی رجب طیب اردوغان و دونالد ترامپ قرار گرفته است. ماندگاری ۲۳ ساله اردوغان در قدرت و تمایل ترامپ برای تثبیت برند سیاسی خود، به افزایش نقش روابط شخصی در مناسبات دو کشور انجامیده است. در دوران بایدن روابط با ترکیه رسمی و نهادی و پرتنش بود، اما ترامپ، اردوغان را «دوست خوب» و «مذاکره‌کننده سرسخت» خوانده و مجدداً درهای کاخ سفید را به‌روی وی گشوده است. دیدار کنونی با هماهنگی غیررسمی از طریق پسر ترامپ ممکن شد و حتی با برنامه اولیه سفر اردوغان به آمریکا تناسب نداشت. رسانه‌های ترکیه از تمایل خانواده ترامپ برای سرمایه‌گذاری در معادن و املاک ترکیه خبر داده‌اند که انتظار متقابل از سوی اردوغان را در پی دارد.

نمونه‌های پیشین تعامل شخصی شامل، فشار ترامپ برای آزادی کشیش برانسون و عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی از سوریه در ماه اکتبر سال ۲۰۱۹ است که منجر به آغاز عملیات «چشمه صلح» شد. با این حال، محدودیت‌های نهادی همچنان وجود دارد، مانند مخالفت با خرید سامانه روسی اس-۴۰۰ و حذف ترکیه از برنامه جنگنده اف-۳۵. ترکیه به‌دنبال خرید اف-۱۶ و یوروفایتر بوده و گزارش‌هایی از مذاکرات احتمالی اف-۳۵ همراه با قرارداد بزرگ خرید هواپیماهای بوئینگ مطرح شده است؛ قراردادی با ارزشی حدود ۳۰ تا ۳۵ میلیارد دلار.

انگیزه‌های داخلی نیز پررنگ هستند. اردوغان پس از شکست حزب عدالت و توسعه در انتخابات شهرداری سال ۲۰۲۴ تلاش دارد با نمایش موفقیت‌های سیاست خارجی موقعیت خود را در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۸ تقویت کند. دریافت جنگنده‌های پیشرفته می‌تواند به تضعیف مخالفان داخلی مانند اکرم امام‌اوغلو منجر شود. در سوی دیگر، ترامپ که در دوره سال‌های ۲۰۲۸-۲۰۲۵ آخرین فرصت ریاست‌جمهوری خود را دارد، به‌دنبال تثبیت میراث سیاسی و مدیریت رهبران سرسختی همچون اردوغان است. توافقات تسلیحاتی می‌تواند برگ برنده انتخاباتی برای جمهوری‌ خواهان در ایالت‌های صنعتی باشد.

معادلات منطقه‌ای نقش بازدارنده دارند. رقابت ترکیه و اسرائیل در سوریه پس از سقوط اسد شدت یافته و ترامپ برای کاهش انتقادات اردوغان از اسرائیل دعوتی ویژه به واشنگتن ترتیب داد؛ هرچند اردوغان در سخنرانی مجمع عمومی سازمان ملل تصاویر کودکان غزه را نشان داد. سایر محدودیت‌ها شامل حمایت آمریکا از کردها، مساله قبرس و وضعیت غزه است. نشانه‌هایی از همکاری با اردوغان در موضوع کردها دیده می‌شود و ترکیه انتظار لغو تحریم‌های قبرس شمالی را دارد.

در موضوع اوکراین، اردوغان نقش میانجی را مد نظر دارد، در حالی که ترامپ پس از دیدار با پوتین از روند جنگ ناامید شده است. همکاری در قفقاز جنوبی و موضوع دالان زنگزور نیز مطرح شده اما غرب‌آسیا همچنان هسته اختلافات است. در مجموع، روابط دو کشور بر پایه انگیزه‌های شخصی رهبران بنا شده که به‌رغم نتایج اقتصادی کوتاه‌مدت، در بلندمدت اعتماد نهادی را تضعیف می‌کند و ابهاماتی چون فروش اف-۳۵ پابرجاست./ منبع