رشد پنهان همکاری نظامی چین و ایران و چالش‌های اسرائیل

در هفته‌های پرتنش پس از درگیری دوازده‌روزه اخیر میان اسرائیل، ایالات متحده و ایران، نهادهای اطلاعاتی اسرائیل و ناظران غربی افزایش چشمگیر محموله‌های نظامی چین به ایران را رصد کردند. در چند مورد در اوایل سال ۲۰۲۵، هواپیماهای باری چینی به‌طور مخفیانه وارد ایران شدند و قطعات حیاتی برای احیای سامانه‌های موشکی و پدافند هوایی تهران را تخلیه کردند. این تحویل‌ها در حالی صورت گرفت که حملات هوایی اسرائیل بخش قابل توجهی از زرادخانه موشکی ایران و سیستم‌های پدافند هوایی روسی قدیمی آن را نابود کرده بود. در حالی که پکن رسماً بی‌طرفی خود را اعلام کرده، گزارش‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد که چین نقش فعال‌تری در بازسازی توان نظامی ایران به‌عنوان بخشی از شراکت راهبردی برای مقابله با نفوذ آمریکا ایفا می‌کند. اسرائیل با چالشی پیچیده مواجه است زیرا هر حمله مستقیم به این محموله‌ها می‌تواند تنش با چین را به‌شدت افزایش دهد و برخلاف تجهیزات ایرانی یا روسی، واکنش چین پیامدهای ژئوپولیتیکی گسترده دارد.

روابط چین و ایران تاریخی دیرینه دارد و به تجارت و تبادلات فرهنگی جاده ابریشم بیش از دو هزار سال پیش بازمی‌گردد. روابط رسمی دیپلماتیک میان جمهوری خلق چین و ایران در سال ۱۹۷۱ برقرار شد و از آن زمان، با توجه به تحولات جنگ سرد، انقلاب‌ها و تغییرات اتحادها، شکل پیچیده‌ای به خود گرفت. پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، چین یکی از معدود کشورهایی بود که آماده فروش سلاح و فناوری‌های دوگانه به ایران شد. این همکاری پس از تمرکز ایران بر توسعه موشک‌ها در اواخر دهه ۱۹۸۰ و با حمایت چین از برنامه موشکی ایران برای ایجاد بازدارندگی منطقه‌ای عمیق‌تر شد. توافق هسته‌ای سال‌های ۲۰۱۳-۲۰۱۵ فرصت گسترش همکاری اقتصادی و انرژی چین با ایران را فراهم کرد و همزمان شراکت امنیتی ظریفی ادامه یافت. در پی تشدید تنش‌های چین و آمریکا، پکن ایران را شریک راهبردی مهمی برای متعادل کردن نفوذ واشنگتن می‌بیند.

کمک‌های نظامی چین به ایران عمدتاً شامل فناوری موشکی و سامانه‌های پدافند هوایی است، دو ستون اصلی راهبردی جنگ نامتقارن تهران. چین مواد پیش‌ساز سوخت موشک‌های بالستیک، قطعات سیستم هدایت و تخصص لازم برای بازسازی خطوط تولید موشک آسیب‌دیده را تأمین می‌کند. همچنین، چین سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی مانند HQ-9B را به ایران ارائه کرده که در برخی قابلیت‌ها از سامانه‌های روسی اس-۳۰۰ برتر است و دامنه پدافند هوایی ایران را افزایش داده و توان مقابله با حملات هوایی اسرائیل و آمریکا را بهبود می‌بخشد. این تحویل‌ها پس از از دست رفتن بخش عمده سامانه‌های روسی ایران در حملات اسرائیل در سال ۲۰۲۴ و جنگ دوازده‌روزه اخیر صورت گرفته است.

موشک‌های بالستیک ایران تهدیدی جدی برای اسرائیل محسوب می‌شوند، زیرا برخی از آن‌ها دارای کلاهک‌های مانورپذیر و فناوری‌های هایپرسونیک هستند و رهگیری آن‌ها دشوار است. ورود فناوری موشکی چین و سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته، این تهدید را تشدید می‌کند و امکان انجام عملیات دقیق علیه تأسیسات موشکی ایران را پیچیده‌تر می‌سازد و مزیت تاکتیکی اسرائیل را در منازعه نامتقارن منطقه کاهش می‌دهد.

برای مقابله، اسرائیل باید ترکیبی از دیپلماسی محرمانه و عملیات مخفی را به‌کار گیرد. دیپلماسی پشت‌پرده با چین، استفاده از اهرم اقتصادی بر واردات انرژی چین و همکاری نزدیک با آمریکا برای محدود کردن صادرات نفت ایران، تقویت عملیات اطلاعاتی و خرابکاری هدفمند در تأسیسات موشکی ایران و افزایش فشار دیپلماتیک منطقه‌ای با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، ابزارهای پیشنهادی برای مدیریت این بحران هستند. همچنین افشای نقش چین در گسترش قابلیت‌های موشکی ایران در مجامع بین‌المللی و رسانه‌ها می‌تواند هزینه‌های حیثیتی پکن را افزایش دهد.

این روند نشان می‌دهد که ورود پنهان تجهیزات نظامی چین به ایران مرحله جدیدی در بازسازی توان موشکی و پدافند هوایی تهران است و تهدیدی جدی برای امنیت راهبردی اسرائیل ایجاد کرده است. مقابله موفق نیازمند راهبرد دوگانه دیپلماسی قوی و عملیات محرمانه هوشمندانه است تا بدون تحریک مستقیم چین، برنامه‌های احیای نظامی ایران مختل شود و مزیت راهبردی اسرائیل حفظ گردد./ منبع