چگونه گرینلند می‌تواند نیمی از جهان را به نابودی بکشاند

در نشست سالانه نخبگان در داووس، موضوعی غیرمنتظره فضای سیاسی را متشنج کرده است: تمرکز دونالد ترامپ بر گرینلند. او اعلام کرده است که جهان بدون «کنترل کامل و مطلق» آمریکا بر گرینلند امن نخواهد بود و این موضع، اروپا و کانادا را نگران کرده است. گرینلند که قلمرویی متعلق به دانمارک است، معمولا جایگاهی در دغدغه‌های عمومی آمریکا ندارد، اما شرایط کنونی عادی نیست. با شتاب‌گرفتن ذوب یخ‌ها در قطب شمال و گرینلند به‌دلیل گرمایش جهانی، مسیرهای جدید کشتیرانی در حال شکل‌گیری است و در دوران چندقطبی‌شدن قدرت، شمال دور به صحنه رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است. موقعیت جغرافیایی گرینلند، نزدیکی آن به روسیه، وسعت بسیار و منابع طبیعی بالقوه، از گذشته توجه واشنگتن را جلب کرده بود و دولت‌های اندرو جانسون، هری ترومن و حتی ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش تلاش‌هایی برای خرید آن انجام دادند، اما دانمارک هرگز مایل به فروش نبود.

ترامپ این‌بار فراتر رفته و با تهدید به اعمال تعرفه‌های ۱۰ تا ۲۵ درصدی علیه دانمارک و چند کشور اروپایی، به‌نوعی به فشار اقتصادی و حتی تهدید نظامی متوسل شده است. این رویکرد پس از دستگیری نیکلاس مادورو در ونزوئلا جسورانه‌تر شده و ترامپ حتی تصویری منتشر کرده که آمریکا را شامل ونزوئلا، گرینلند و کانادا نشان می‌دهد. با وجود آن‌که روش غیرمتعارف او گاه دستاوردهایی داشته، در موضوع گرینلند پیامدهای منفی آن بسیار فراتر از منافع احتمالی است. تصرف اجباری یا وادارکردن دانمارک به واگذاری، می‌تواند به گسست عمیق میان آمریکا و اروپا منجر شود و واشنگتن را از متحد تاریخی به دشمنی توسعه‌طلب در نگاه پایتخت‌های اروپایی تبدیل کند.

درحالی‌که ترامپ بر ضرورت کنترل کامل تأکید دارد، آمریکا هم‌اکنون بر اساس توافق امنیتی ۱۹۵۱ با دانمارک، امکان حضور نظامی گسترده در گرینلند را دارد، هرچند تنها یک پایگاه را فعال نگه داشته است. علاوه بر این، پنج عضو دیگر ناتو یعنی کانادا، نروژ، سوئد، فنلاند و خود دانمارک نیز در قطب شمال حضور دارند و می‌توانند در قالب همکاری جمعی، بدون تحمیل بار بیشتر بر آمریکا، امنیت منطقه را تقویت کنند. ادعاهای مربوط به تهدید فوری روسیه و چین از سوی کارشناسان رد شده و هشدار داده می‌شود که نظامی‌سازی گرینلند ممکن است واکنش متقابل مسکو را برانگیزد.

فشارهای کنونی، خطر تقویت گرایش‌های استقلال‌طلبانه ضدغربی در گرینلند و بی‌ثباتی در میان ساکنان آن را افزایش داده و هم‌زمان اروپا و کانادا را به بازنگری در وابستگی به آمریکا سوق داده است. استقرار نیروهای اروپایی در گرینلند برای بازدارندگی از اقدام آمریکا، نشانه تغییری نگران‌کننده در نظم جهانی است. هرچند تنش نظامی فروکش کرده، احتمال تقابل اقتصادی جدی‌تر شده است. با توجه به دشواری استخراج منابع گرینلند، هزینه بیگانه‌کردن اروپا بسیار سنگین خواهد بود. تضعیف اتحاد غربی، درحالی‌که خود آمریکا بر پیوندهای تمدنی با اروپا تأکید دارد، می‌تواند آینده مشترک جهان غرب را به خطر اندازد و گرینلند به‌جای نماد همکاری، به نقطه فروپاشی آن بدل شود./ منبع