مسیر ترامپ در ارمنستان شکاف میان واشنگتن، تهران و مسکو را عمیق‌تر می‌کند

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در سفر کوتاه خود به ایروان در ۲۶ می، سه توافق مهم با آرارات میرزویان، وزیر خارجه ارمنستان، امضا کرد. مهم‌ترین آن‌ها «توافق چارچوب همکاری راهبردی درباره مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» یا TRIPP بود. دو توافق دیگر نیز شامل «منشور مشارکت راهبردی جامع» و توافق همکاری در حوزه مواد معدنی راهبردی و عناصر نادر خاکی می‌شد. این سفر که تنها حدود یک ساعت در فرودگاه ایروان طول کشید، نشانه حمایت آشکار واشنگتن از دولت نیکول پاشینیان در آستانه انتخابات حساس پارلمانی ۷ ژوئن بود.

دولت پاشینیان طی سال‌های اخیر به‌تدریج از روسیه و نهادهای تحت رهبری مسکو مانند سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اوراسیا فاصله گرفته و همزمان روابط خود با اتحادیه اروپا، ناتو و آمریکا را گسترش داده است. روبیو در این سفر از پاشینیان حمایت کرد و دونالد ترامپ نیز در پیامی در شبکه تروث سوشال از او به‌عنوان «دوستی بزرگ» یاد کرد و حمایت کامل خود را از انتخاب مجدد وی اعلام نمود. همچنین میزبانی اجلاس «جامعه سیاسی اروپا» در ۲۳ می نیز به‌عنوان نشانه‌ای دیگر از حمایت غرب از دولت ارمنستان مطرح شد.

توافق TRIPP ادامه توافق صلحی است که در ۸ آگوست ۲۰۲۵ میان الهام علی‌اف و نیکول پاشینیان با میانجیگری ترامپ در کاخ سفید امضا شد. طبق این توافق، مسیر اتصال جمهوری آذربایجان به جمهوری خودمختار نخجوان از خاک ارمنستان نه با عنوان «دالان زنگزور» مورد نظر باکو و آنکارا، و نه با مفهوم «چهارراه صلح» مورد نظر ایروان، بلکه تحت عنوان «مسیر ترامپ» تعریف شد. بر اساس مفاد توافق، شرکتی مشترک با نام TDC تأسیس می‌شود که ۷۴ درصد سهام آن در اختیار نهادهای آمریکایی وابسته به شرکت مالی توسعه بین‌المللی آمریکا قرار می‌گیرد و ارمنستان ۲۶ درصد سهم خواهد داشت.

طبق ماده ششم این توافق، ارمنستان برای مدت ۴۹ سال حق بهره‌برداری انحصاری از اراضی مسیر را به این شرکت واگذار می‌کند و امکان تمدید ۵۰ ساله نیز وجود دارد. با وجود تأکید توافق بر حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی ارمنستان، مخالفان داخلی پاشینیان معتقدند این پروژه عملاً همان دالان زنگزور است که با نامی جدید اجرا می‌شود. رابرت کوچاریان، رئیس‌جمهور پیشین ارمنستان، هشدار داد که این پروژه می‌تواند باعث بی‌اعتمادی ایران به ارمنستان شود و هم‌زمان ضربه‌ای به روسیه باشد.

در ایران نیز حمید بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، ضمن تأکید بر حمایت تهران از توسعه مسیرهای ترانزیتی، نسبت به حضور آمریکا در قفقاز جنوبی ابراز تردید کرد. ایران تفاوت چندانی میان «مسیر ترامپ» و «دالان زنگزور» قائل نیست و هر دو را دارای پیامدهای ژئوپلیتیکی و امنیتی می‌داند. از نگاه تهران، این پروژه می‌تواند مرز ۴۰ کیلومتری ایران و ارمنستان، گذرگاه‌های مرزی نوردوز و مغری و شبکه تجاری عبور سالانه بیش از ۸۰ هزار کامیون را تحت تأثیر قرار دهد. افزون بر این، حضور بلندمدت شرکت‌های آمریکایی در نزدیکی مرزهای شمالی ایران، به‌ویژه پس از جنگ‌های اخیر ایران با آمریکا و اسرائیل، نگرانی‌های امنیتی تهران را تشدید کرده است.

مسکو پس از سفر روبیو، سفیر خود را از ایروان فراخواند و درباره پیامدهای فاصله‌گرفتن ارمنستان از اتحادیه اقتصادی اوراسیا هشدار داد. روسیه تهدید کرده که ممکن است قیمت گاز صادراتی را افزایش دهد، محدودیت‌هایی بر واردات کالاهای ارمنستان اعمال کند و همکاری‌های اقتصادی را بازنگری نماید. اجرای پروژه TRIPP به‌شدت به نتیجه انتخابات ۷ ژوئن وابسته است. در صورت پیروزی نیروهای ملی‌گرا و محافظه‌کار، احتمال تعلیق یا توقف این پروژه افزایش خواهد یافت، اما حتی در صورت پیروزی دوباره پاشینیان نیز ارمنستان با فشارهای احتمالی ایران و روسیه مواجه خواهد شد./ منبع