چه کسی واقعاً تنگه هرمز را کنترل میکند؟
ادامه جنگ، رقابت ایران و آمریکا بر سر کنترل تنگه هرمز را تشدید کردهاست.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چه کسی واقعاً تنگه هرمز را کنترل میکند؟» به قلم ویل گاتسگن (Will Gottsegen) در آتلانتیک (Atlantic)، پیامدهای ازسرگیری درگیریها میان ایران و آمریکا بر امنیت تنگه هرمز را بررسی میکند و استدلال دارد که تشدید جنگ، توان ایران برای اعمال نفوذ بر این آبراه راهبردی را افزایش داده و هرگونه تلاش آمریکا برای تغییر موازنه موجود با چالشهای جدی روبهرو خواهد بود. در ادامه، چکیده این مطلب آمدهاست.
با ازسرگیری درگیریهای نظامی میان ایران و آمریکا و فروپاشی آتشبس، تنگه هرمز بار دیگر به یکی از اصلیترین کانونهای رقابت ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شدهاست. این آبراه که بخش قابل توجهی از صادرات انرژی جهان از آن عبور میکند، اکنون در مرکز تقابل نظامی، اقتصادی و سیاسی دو طرف قرار گرفته و تحولات آن میتواند پیامدهای گستردهای برای تجارت جهانی و امنیت منطقهای داشته باشد.
در این میان، دونالد ترامپ از برنامه خود برای اعمال کنترل بیشتر بر تنگه هرمز و ازسرگیری محاصره بنادر ایران خبر دادهاست. وی ابتدا پیشنهاد دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را مطرح کرد، اما سپس اعلام کرد که هزینه این اقدام از طریق توافقهای تجاری و سرمایهگذاری با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس تأمین خواهد شد. با این حال، جزئیات این توافقها و میزان همراهی کشورهای منطقه همچنان نامشخص است.
همزمان، حملات نظامی به ایران وارد چهارمین روز متوالی شده و روند مذاکرات نیز متوقف شدهاست. در چنین شرایطی، احتمال حضور فعالتر نیروهای آمریکایی در تنگه هرمز افزایش یافته، اما تحقق این هدف با موانع عملیاتی و راهبردی قابل توجهی روبهرو است. ایران طی ماههای گذشته نفوذ خود بر این گذرگاه دریایی را تقویت کرده و توانسته بر روند عبور کشتیها تأثیر محسوسی بگذارد.
در نتیجه افزایش تنشها و درگیریهای دریایی، میزان تردد شناورها در تنگه هرمز و خلیج فارس بهشدت کاهش یافتهاست. ناامنی ناشی از برخوردهای نظامی و نگرانی شرکتهای کشتیرانی از گسترش بحران، موجب اختلال در جریان حملونقل دریایی شده و خطر افزایش هزینههای تجارت و انرژی را تقویت کردهاست. این وضعیت نشان میدهد که هرگونه تشدید درگیری، فراتر از ابعاد نظامی، پیامدهای اقتصادی گستردهای برای بازارهای جهانی خواهد داشت.
در چنین فضایی، توان آمریکا برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز تنها به برتری نظامی وابسته نیست، بلکه به میزان موفقیت آن در تضعیف سازوکارهای نفوذ ایران نیز بستگی دارد. تهران طی سالهای اخیر با بهرهگیری از ظرفیتهای نظامی، موقعیت جغرافیایی و ابزارهای بازدارنده، قدرت قابل توجهی در مدیریت تحولات این آبراه بهدست آوردهاست. ازاینرو، تغییر این موازنه مستلزم هزینههای سیاسی و نظامی سنگینی خواهد بود.
در مجموع، تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین نقاط راهبردی جهان باقی مانده و رقابت بر سر کنترل آن وارد مرحلهای حساستر شدهاست. ادامه جنگ، توقف مذاکرات و افزایش حضور نظامی بازیگران خارجی، احتمال گسترش بحران را افزایش داده و آینده امنیت انرژی و تجارت بینالمللی را بیش از گذشته به تحولات این گذرگاه حیاتی گره زدهاست. در چنین شرایطی، کنترل تنگه هرمز بیش از آنکه به اعلام مواضع سیاسی وابسته باشد، به توان واقعی بازیگران در تغییر موازنه میدانی بستگی خواهد داشت./منبع
