کشتی‌سازی: جبهه جدید رقابت آمریکا و چین

رقابت بین آمریکا و چین در حوزه کشتی‌سازی و تسلط دریایی در سال‌های اخیر شدت گرفته است. دولت ترامپ با تمرکز بر احیای صنعت کشتی‌سازی داخلی، گام‌هایی برای بازپس‌گیری برتری دریایی آمریکا برداشته است. این اقدامات نشان‌دهنده نگرانی فزاینده واشنگتن از کاهش توان دریایی خود در برابر پیشرفت‌های سریع چین است. در روز ۹ آوریل ۲۰۲۵، دولت ترامپ فرمانی اجرایی صادر کرد که هدف آن احیای صنعت کشتی‌سازی داخلی و بازگرداندن تسلط دریایی آمریکا بود، به‌ویژه در برابر پیشرفت‌های چشمگیر چین. این فرمان بر ضرورت بازسازی مزیت رقابتی آمریکا تأکید دارد. همچنین، در روز ۱۳ مارس ۲۰۲۵، قانون «نجات یاردهای کشتی‌سازی» توسط کهنه‌سربازان نظامی پیشنهاد شد که بر تقویت صنعت دریایی آمریکا برای تأمین نیازهای نظامی این کشور متمرکز است. این اقدامات نشان‌دهنده درک فزاینده‌ای در آمریکا از لزوم تقویت سریع توان کشتی‌سازی برای حفظ برتری دریایی است. در مقابل، چین در دو دهه گذشته توان کشتی‌سازی خود را به‌طور چشمگیری گسترش داده و اکنون ۵۳ درصد از بازار جهانی کشتی‌سازی را در اختیار دارد.

در دهه ۲۰۰۰، متحدان کلیدی آمریکا، یعنی کره‌جنوبی و ژاپن، ۷۴ درصد از بازار جهانی کشتی‌سازی را کنترل می‌کردند، در حالی که سهم چین تنها پنج درصد بود. اما تا سال ۲۰۲۴، سهم چین به ۵۳ درصد افزایش یافت، در حالی که سهم کره‌جنوبی و ژاپن به ۴۲ درصد کاهش یافت و آمریکا کم‌تر از یک درصد از فعالیت‌های جهانی کشتی‌سازی را به خود اختصاص داد. پیشرفت چین در کشتی‌سازی تجاری به دلیل تولید داخلی، هزینه‌های پایین نیروی کار، اقتصاد صادرات‌محور و یارانه‌های دولتی بوده است. در حوزه کشتی‌سازی نظامی نیز چین پیشرفت‌های مشابهی داشته و بسیاری از یاردهای کشتی‌سازی این کشور به‌صورت دوکاره (تجاری و نظامی) فعالیت می‌کنند. این رویکرد بخشی از راهبرد ادغام نظامی-تجاری دولت چین است که موانع بین بخش‌های تجاری و دفاعی را حذف کرده و مزایای راهبردی و اقتصادی به همراه داشته است. چین اکنون با ۲۳۴ ناو جنگی در مقایسه با ۲۱۹ ناو جنگی آمریکا، بزرگ‌ترین نیروی دریایی جهان را دارد. نیروی دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین (PLAN) با بیش از ۳۷۰ کشتی و زیردریایی، شامل بیش از ۱۴۰ شناور بزرگ جنگی، پیشتاز است و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۵ به ۳۹۵ کشتی و تا سال ۲۰۳۰ به ۴۳۵ کشتی برسد. در مقابل، ناوگان آمریکا از حدود سیصد کشتی در سال ۲۰۰۵ به سطح کنونی رسیده و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰ ثابت بماند، در حالی که ناوگان چین به ۴۵۰ کشتی خواهد رسید.

صنعت کشتی‌سازی آمریکا به دلیل دهه‌ها کم‌سرمایه‌گذاری و سیاست‌های حفاظتی از استانداردهای جهانی عقب مانده است. این صنعت با مشکلاتی مانند هزینه‌های بالا، نقص‌های طراحی و تأخیر در تحویل مواجه است. شرکت‌های خصوصی که مسئول تأمین کشتی‌های نیروی دریایی آمریکا هستند، اغلب از بودجه فراتر رفته و با تأخیر عمل کرده‌اند و نتوانسته‌اند هدف نیروی دریایی برای افزایش اندازه ناوگان را محقق کنند. این چالش‌ها توانایی آمریکا برای ارتقای زیرساخت‌های دریایی و حفظ کنترل بر مسیرهای تجاری کلیدی و نقاط راهبردی را محدود کرده است. این مسیرها برای مدیریت تجارت جهانی در زمان بحران و حفاظت از خطوط تجاری حیاتی هستند که نقش اصلی نیروی دریایی آمریکا محسوب می‌شود.

افزایش قدرت دریایی چین توجهات را به سوی جاه‌طلبی‌های این کشور برای کنترل مسیرهای دریایی در منطقه هند-اقیانوسیه و فراتر از آن جلب کرده است. اقدامات تهاجمی چین در این منطقه، از جمله علیه تایوان، نگرانی‌هایی را برای کشورهایی مانند فیلیپین، کره‌جنوبی و ژاپن ایجاد کرده است. منطقه هند-اقیانوسیه، که میزبان متحدان کلیدی آمریکا است، برای حفظ توازن قدرت در برابر چین حیاتی است. گزارش اخیر دستیار وزیر دفاع آمریکا به کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، بر رفتار تهاجمی چین و افزایش توان نظامی این کشور تأکید کرد و نیاز به بازسازی بازدارندگی آمریکا در این منطقه را برجسته ساخت.

در جبهه قطب شمال، با آسان‌ترشدن ناوبری به دلیل تغییرات اقلیمی، این منطقه به‌عنوان یک جبهه جدید در رقابت دریایی مطرح شده است. چین با همکاری روسیه در حال توسعه مسیر دریایی شمالی به طول ۳۵۰۰ مایل است. این همکاری در ماه نوامبر سال ۲۰۲۴ طی نشستی بین مقامات دو کشور مورد بحث قرار گرفت. چین با استقرار سه یخ‌شکن در آب‌های قطب شمال، جاه‌طلبی‌های قطبی خود را نشان داده است. در مقابل، آمریکا با ناوگان یخ‌شکن محدود خود مواجه است و تنها یخ‌شکن فعال آن در آستانه پایان عمر خدماتی قرار دارد. در سال ۲۰۲۴، آمریکا با کانادا و فنلاند برای پیمان همکاری یخ‌شکن (Ice Pact) همکاری کرد تا توانمندی‌های خود در قطب شمال را تقویت کند. در اوایل سال ۲۰۲۵، دولت ترامپ اعلام کرد که چهل یخ‌شکن بزرگ برای گارد ساحلی سفارش خواهد داد. همچنین، تمرکز بر کنترل گرینلند، هرچند بعید به نظر می‌رسد، نشان‌دهنده شدت‌گرفتن رقابت در قطب شمال است.

آمریکا برای احیای صنعت کشتی‌سازی خود با چالش‌های بزرگی مواجه است. فرمان اجرایی ترامپ بر نیاز به تأمین مالی مداوم فدرال، رقابتی‌کردن کشتی‌های ساخته‌شده در آمریکا در تجارت جهانی، بازسازی توان تولیدی دریایی و تقویت جذب، آموزش و حفظ نیروی کار تأکید دارد. چالش‌های پیش روی دولت آمریکا شامل تأمین مالی پایدار، همکاری بین‌سازمانی، ارزیابی واقع‌بینانه توانمندی‌های نسبی در مقایسه با چین و تدوین برنامه‌ای برای آینده است. نیروی دریایی آمریکا با تمرکز دوجانبه بر هند-اقیانوسیه، آمریکای لاتین و قطب شمال، به دنبال ارتقای امکانات خود برای مقابله با چالش‌های در حال تحول است. احیای صنعت کشتی‌سازی می‌تواند نقطه شروعی برای بازسازی توان دریایی آمریکا و حفاظت از منافع تجاری و راهبردی این کشور باشد./ منبع