گنبد طلایی به ‌عنوان یک خدمت

در ۲۰ می ۲۰۲۵، رئیس‌جمهور دونالد ترامپ طرح «گنبد طلایی» را به ‌عنوان ابتکاری جهت ایجاد سپر دفاع موشکی برای خاک آمریکا با بودجه ۱۷۵ میلیارد دلار و مدت زمان ساخت سه سال اعلام کرد. این پروژه شامل اجزایی از جمله سامانه‌های رهگیری موشک در فاز شتاب اولیه پرتاب است که می‌توانند به ‌صورت فضایی مستقر شوند. در همین راستا، برخی شرکت‌های تجاری آمریکایی علاقه‌مند به مشارکت در پروژه شده‌اند و حتی ایده‌ای مطرح است که بخشی از این سامانه‌ها به‌صورت خدمات اشتراکی (subscription)  و مدل( as-a-service) عرضه شوند. این موضوع در کنار تأکید ترامپ بر استفاده از گزینه‌های تجاری برای فدرال و برنامه‌های آزمایشی پنتاگون درباره مدل‌های خدماتی، زمینه‌ای مناسب برای بررسی چارچوب‌های حقوقی و سیاسی مربوط به استفاده نظامی از خدمات تجاری فراهم کرده است.

نیروهای مسلح آمریکا سال‌هاست که در ماموریت‌های خود از پیمانکاران و خدمات تجاری بهره می‌گیرند؛ از جمله مأموریت‌های فضایی که در آن نیروی فضایی آمریکا رویکرد «خرید قبل از ساخت» را اتخاذ کرده است. این رویکرد تجاری‌سازی، سازگاری با سیاست‌های دولت آمریکا برای رفع موانع استفاده از خدمات تجاری در مأموریت‌های دولتی و فضایی را نشان می‌دهد. مدل anything-as-a-service  مزایایی چون نوآوری مستمر، به‌روزرسانی فناوری و بهره‌مندی از مقیاس اقتصادی را فراهم می‌آورد. شرکت‌های تجاری با رویکردهای چابک‌تر و «fail-fast» توان توسعه سریع‌تر خدمات را نسبت به روش‌های دولتی دارند.

اگرچه تصور ارائه خدمات دفاع موشکی فضایی به‌ صورت تجاری ممکن است دور از ذهن به نظر برسد، اما چنین رویکردی قابل بررسی جدی است. در این مدل، بخش‌های مختلفی مانند شناسایی و رهگیری موشک‌های دشمن به ‌عنوان خدمت ارائه می‌شود و تصمیم نهایی برای شلیک توسط کارمند دولت اتخاذ می‌گردد. از نظر حقوقی و مقرراتی مانع مشخصی برای خرید بخش‌های دفاع موشکی فضایی به ‌صورت خدمات تجاری وجود ندارد، اما چالش‌هایی مانند نگرش فرهنگی، ترس از کاستی‌های خدمات تجاری، نگرانی‌ها درباره نقش‌های ذاتی دولتی که باید توسط کارمندان دولت انجام شود، نبود بازار تجاری بالغ و تفاوت‌های ساختاری در نحوه خرید دولت و شرکت‌ها مطرح است.

پروژه «گنبد طلایی» بخشی از مأموریت‌های دفاع موشکی فضایی است که رهگیری موشک‌ها در فاز شتاب اولیه (boost phase)  را هدف دارد؛ این فاز تنها چند دقیقه پس از پرتاب موشک رخ می‌دهد و ارتفاع رهگیری در حدود ۲۰۰ کیلومتر است. این مأموریت یک گونه تکاملی از «کنترل فضا» به شمار می‌رود؛ کنترلی که تمرکز آن بر حفظ دسترسی آمریکا و متحدان به فضا و جلوگیری از استفاده دشمن از فضا است. سیستم‌های دفاع موشکی فضایی و کنترل فضا معمولاً به داده‌های حسگری برای هدف‌گیری و رهگیری وابسته‌اند که برخی از این داده‌ها از منابع تجاری و برخی از منابع دولتی تأمین می‌شوند. مهم است که در هنگام استفاده از سلاح‌های فضایی مانند رهگیرهای موشکی، تصمیم‌گیری درباره شلیک توسط یک کارمند دولت انجام شود تا ریسک‌های تشدید تنش‌های نظامی در فضا مدیریت شود.

از نظر چارچوب حقوقی، استفاده از پیمانکاران و خدمات تجاری توسط نظامی‌ها سابقه طولانی دارد. تعریفی که در سال ۱۹۹۸ به قانون آمریکا اضافه شد، محدودیت‌های نقش‌های «ذاتی دولتی» را مشخص کرد؛ نقش‌هایی که به دلیل ماهیت و منافع عمومی، باید توسط کارمندان دولت انجام شود و نمی‌توان آن‌ها را به پیمانکاران سپرد. وظایفی مانند هدایت اقدامات نظامی و دیپلماتیک، مدیریت منابع و نمایندگی دولت، از جمله این نقش‌ها هستند. قوانین و مقررات دفاع آمریکا نیز محدوده فعالیت پیمانکاران در عملیات نظامی را تعیین می‌کنند و به‌رغم ممنوعیت صریح علیه حضور پیمانکاران در نقش‌های تهاجمی یا خط مقدم، اجازه استفاده از نیروی کشنده در موارد دفاع از خود به آنان داده شده است.

امروزه نیروهای مسلح آمریکا از مدل‌های تجاری و پیمانکاری گسترده‌ای برای پشتیبانی از عملیات‌های مشترک بهره می‌برند؛ مانند سیستم‌های اطلاعات، نظارت و شناسایی که به‌ صورت خدماتی توسط پیمانکاران ارائه می‌شوند، استفاده از هواپیماهای اجاره‌ای و خدمات نگهداری و حمل و نقل لجستیکی توسط خدمات تجاری. در جنگ‌های عراق و افغانستان، هزاران پیمانکار خدمات امنیتی و پشتیبانی ارائه کرده‌اند که عمدتاً در پشت خطوط مقدم فعالیت داشته‌اند. در حوزه فضا نیز، از دهه ۱۹۶۰ خدمات ارتباطات ماهواره‌ای تجاری برای مأموریت‌های نظامی خریداری شده و اخیراً خدمات اطلاعات جغرافیایی، نظارت فضایی و داده‌های حوزه فضایی به صورت خدماتی تأمین می‌شوند. نیروی فضایی و فرماندهی فضایی آمریکا نیز راهبردهای رسمی ادغام خدمات تجاری در مأموریت‌های خود را منتشر کرده‌اند.

با وجود این پیشرفت‌ها، موانع غیرقانونی و غیررسمی، مانند نگرش‌های فرهنگی و تردیدها درباره قابلیت اطمینان، امنیت سایبری و کیفیت خدمات تجاری، باعث محدودیت بیشتر استفاده نظامی از خدمات تجاری در بخش‌هایی شده است که به طور سنتی با تجهیزات دولتی انجام می‌شوند. طبقه‌بندی‌های رسمی در راهبردهای اخیر نیز تمایل به حفظ وضع موجود و عدم تقاضا برای برخی خدمات تجاری در حوزه‌های حساس را نشان می‌دهد.

در پایان، توصیه می‌شود که نیروهای مسلح به‌ دقت دلایل خود برای پذیرش یا رد خدمات تجاری را بازبینی کنند تا بتوانند از مزایای نوآوری و سرعت شرکت‌های آمریکایی در راستای امنیت ملی بهره‌مند شوند. در این راستا، مدل خدماتی برای اجزای فضایی پروژه «گنبد طلایی» می‌تواند تکامل منطقی از شیوه‌های کنونی استفاده از خدمات تجاری باشد و با قوانین و سیاست‌های موجود سازگار باشد. حفظ کنترل نظامی بر تصمیم‌گیری استفاده از سلاح‌ها، به‌ویژه تصمیم شلیک رهگیرها، از اهمیت بالایی برخوردار است. آینده پروژه «گنبد طلایی» و قدرت فضایی نظامی آمریکا تا حد زیادی به توانایی بهره‌برداری از نوآوری و سرعت شرکت‌های تجاری بستگی دارد و این امر بر امنیت ملی آمریکا تأثیر بسزایی خواهد داشت./ منبع