ضربه پهپادی به نیروی هوایی روسیه؛ آیا آمریکا آماده مقابله است؟

حمله پهپادی غیرمنتظره اوکراین که روز یکشنبه انجام شد، بخش قابل توجهی از توان بمب‌افکن‌های دوربرد نیروی هوایی روسیه را نابود کرد و یکی از بزرگ‌ترین ضربات تاکتیکی به مسکو در جریان جنگ سه ساله با اوکراین به شمار می‌رود. این حمله با استفاده از پهپادهای نسبتاً ارزان‌قیمت و کم‌تکنولوژی، نمونه‌ای بارز از جنگ نامتقارن بود که واکنش‌های متفاوتی در واشنگتن برانگیخت؛ از یک سو باعث خوشحالی حامیان اوکراین شد و از سوی دیگر نگرانی‌هایی جدی درباره آسیب‌پذیری مشابه ایالات متحده در برابر حملات پهپادی کم‌هزینه و غیرمنتظره ایجاد کرد.

کارشناسان امنیتی و نظامی هشدار داده‌اند که حملاتی مشابه، حتی با پهپادهای مخفی‌شده در کانتینرهای حمل و نقل یا کامیون‌ها، می‌تواند در خاک آمریکا یا علیه پایگاه‌های هوایی و دریایی این کشور در سراسر جهان انجام شود. وجود اهداف حساس و استراتژیک مانند بمب‌افکن‌های هسته‌ای، موشک‌های راهبردی، سیلوهای موشکی و زیردریایی‌های هسته‌ای در بنادر مختلف، باعث می‌شود که این نوع حملات کم‌هزینه تهدیدی جدی و واقعی برای توان بازدارندگی و تجهیزات نظامی آمریکا باشد.

استفاده فزاینده از روش‌های نامتقارن در جنگ‌های معاصر به یک روند رو به رشد تبدیل شده است؛ نیروهای کوچکتر و ضعیف‌تر با بهره‌گیری از تاکتیک‌های غیرمتعارف، علیه رقبای قدرتمندتر خود به نبرد می‌پردازند. نمونه‌هایی مانند حملات پهپادی و موشکی حوثی‌های تحت حمایت ایران در دریای سرخ که کشتی‌های تجاری را هدف قرار داده‌اند، یا عملیات‌های پیچیده اسرائیل که منجر به تخریب ساختاری حزب‌الله شده‌اند، این روند را تایید می‌کنند. حتی جنگ‌طلبان و گروه‌های تروریستی نیز با کمترین هزینه، خسارات عظیمی به اهداف بزرگ وارد کرده‌اند؛ حملات ۱۱ سپتامبر که با هزینه‌ای حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار دلار انجام شد، میلیون‌ها دلار صرفه‌جویی را برای این گروه تروریستی به همراه داشت و در مقابل آمریکا میلیاردها دلار هزینه جنگ‌های پس از آن کرد.

پهپادها به دلیل هزینه پایین، دسترسی آسان و قابلیت کنترل از راه دور، به ابزار جنگ نامتقارن تبدیل شده‌اند و توانسته‌اند نقش‌های متنوعی را در میدان نبرد ایفا کنند؛ از جمع‌آوری اطلاعات و آگاهی میدانی گرفته تا ایفای نقش نیروهای رزمی و توپخانه‌ای. در حالی که بسیاری انتظار داشتند سلاح‌های سایبری آسیب جدی به زیرساخت‌های فیزیکی وارد کنند تا کنون تأثیر فیزیکی آن‌ها چندان قابل توجه نبوده است.

حمله اخیر اوکراین به روسیه دست‌کم ۱۸ ماه برنامه‌ریزی شده بود و طی آن پهپادها به صورت مخفیانه با کامیون‌های تجاری وارد خاک روسیه شده و در نزدیکی پایگاه‌های هوایی پارک شدند، سپس از راه دور فعال و هدایت شدند. این عملیات منجر به نابودی حداقل ۱۳ هواپیما از جمله بمب‌افکن‌های استراتژیک و هسته‌ای روسیه و آسیب دیدن چندین هواپیمای دیگر شد. این حمله به وضوح نشان داد که ایالات متحده نیز می‌تواند هدفی مشابه باشد، چرا که پایگاه‌های هوایی و جنگنده‌های مهم آمریکا در سراسر جهان در برابر چنین حملاتی آسیب‌پذیرند.

جنگ اوکراین تاکنون نشان داده است که پهپادها چگونه با هزینه بسیار پایین، ابزارهای چندمنظوره‌ای برای نبرد شده‌اند و حتی از آن‌ها برای تهدید نیروهای استراتژیک استفاده شده است. برخی اعضای کنگره آمریکا تأکید کرده‌اند که پنتاگون باید سرعت یادگیری و انطباق با درس‌های جنگ پهپادی اوکراین را افزایش دهد، چرا که آمریکا بیش از آنکه به اوکراین آموزش دهد، در حال یادگیری از آن‌هاست. این جنگ ماهیت جنگ‌های آینده را به شکل بنیادی تغییر داده است، در حالی که بخش عمده بودجه‌های دفاعی آمریکا هنوز صرف برنامه‌هایی می‌شود که بیشتر مربوط به جنگ‌های چند دهه گذشته است.

در کنار تلاش‌ها برای مدرن‌سازی ارتش و بازسازی سریع سیستم‌های دفاعی، برخی برنامه‌های پرهزینه و بلندمدت نیز در دستور کار قرار دارند، مانند پروژه‌های ساخت جنگنده نسل ششم و سامانه‌های دفاع موشکی گران‌قیمت که هزینه آن‌ها ممکن است به چند تریلیون دلار برسد. با این حال، هزینه پایین پهپادها و اثربخشی آن‌ها موجب شده تا این نوع حملات به شدت باعث ایجاد وحشت و سردرگمی شوند؛ نمونه بارز آن، مشاهده پهپادهای ناشناس بر فراز سایت‌های حساس نظامی و خصوصی آمریکا در سال گذشته بود که مقامات را در دفاع و پاسخگویی به این تهدیدات ناتوان گذاشت.

مسئله مهمی که وجود دارد، این است که دولت آمریکا عمدتاً پهپادهای داخلی را به عنوان تهدیدی مرتبط با قانون‌گذاری و انتظامات شهری می‌داند، نه تهدیدی ملی-امنیتی. فرمانده پیشین فرماندهی شمال آمریکا به یاد می‌آورد که در دسامبر ۲۰۲۳، پهپادهای ناشناخته بارها بر فراز پایگاه لانگلی و بالای جنگنده‌های F-22 پرواز کردند و این نشان‌دهنده میزان آسیب‌پذیری بسیار بالای تجهیزات حیاتی است، به ویژه اینکه مسئولیت دفاع داخلی از این تهدیدات محدود به حریم فیزیکی پایگاه‌ها است.

بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که بسیاری از بمب‌افکن‌های B-52 در پایگاه‌های هوایی آمریکا به صورت باز و بدون محافظت کامل در محوطه قرار دارند و همین امر آسیب‌پذیری آن‌ها را در برابر حملات پهپادی افزایش می‌دهد. افزون بر پایگاه‌های نظامی، زیرساخت‌های حیاتی مانند شبکه‌های انرژی، مراکز حمل‌ونقل و بنادر نیز در معرض حملات غیرمتعارف با استفاده از پهپادها قرار دارند.

با توجه به مشکلات گسترده در رصد و کشف پهپادهای پنهان‌شده در محموله‌های تجاری، به ویژه در کانتینرهای حمل‌ونقل، خطر نفوذ پهپادهای دشمن در داخل آمریکا بسیار جدی است. این مسأله از سوی مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ نیز مورد تأیید قرار گرفته که کارایی بازرسی‌های فعلی در بنادر را بسیار پایین ارزیابی کرده است، زیرا تجهیزات معمولی نمی‌توانند به طور مؤثر محتوای کانتینرها را اسکن کنند.

چین به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده پهپاد جهان، می‌تواند در صورت بروز درگیری نظامی، به ویژه در مناقشه احتمالی با آمریکا بر سر تایوان، استفاده گسترده‌ای از پهپادها به عنوان سلاح ارزان و مؤثر علیه پایگاه‌های هوایی آمریکا در منطقه اقیانوس آرام کند. پهپادهای کنترل‌پذیر از راه دور می‌توانند به جای استفاده از موشک‌های بالستیک گران‌قیمت، اثر مشابهی با هزینه بسیار کمتر ایجاد کنند.

پنتاگون در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای استحکام‌بخشی پایگاه‌ها انجام داده و درخواست بودجه برای این منظور داده است، اما هنوز فاصله زیادی تا سطح مطلوب وجود دارد. در مجموع، خطر حملات پهپادی، به ویژه حملاتی که از طریق شیوه‌های نامتقارن و کم‌هزینه انجام می‌شوند، در حال افزایش است و ایالات متحده باید به سرعت ساختار دفاعی خود را برای مقابله با این تهدیدات نوین بازنگری و تقویت کند./ منبع