ریسک تبدیل‌شدن غول‌های نفتی خلیج فارس به شرکت‌های چندمنظوره

غول‌های نفتی منطقه خلیج فارس، آرامکو و ادنوک، به‌سرعت در حال گسترش دامنه فعالیت‌های خود به حوزه‌هایی فراتر از صنعت نفت و گاز هستند. این دو شرکت که در راس برنامه‌های کلان اقتصادی عربستان و امارات قرار دارند، حجم چشمگیری از سرمایه را وارد پروژه‌ها و صنایع مختلف کرده‌اند. بر اساس داده‌های Dealogic، ارزش مجموع خریدهای آن‌ها از یازده میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ به ۲۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. بسیاری از این سرمایه‌گذاری‌ها در خارج از کشور انجام شده‌اند و لزوما محدود به بخش انرژی نبوده‌اند، امری که ممکن است به پیچیده‌شدن ساختار این شرکت‌ها بینجامد.

بخش مهمی از این سرمایه‌گذاری‌ها همچنان به حوزه‌های نزدیک به فعالیت اصلی این دو غول نفتی تعلق دارد. هر دو شرکت تلاش دارند حضور خود را در بخش گاز تقویت کنند. ادنوک به‌تازگی پروژه پنج میلیارد دلاری توسعه گاز غنی را در داخل کشور کلید زده و آرامکو نیز با قراردادهایی به ارزش ۱۰ میلیارد دلار، میدان گاز شِیلی جفوره را توسعه می‌دهد. فعالیت‌های برون‌مرزی نیز مکمل همین روند است. واحد سرمایه‌گذاری خارجی ادنوک موسوم به XRG، برای خرید شرکت گاز استرالیایی سانتوس پیشنهادی نوزده میلیارد دلاری ارائه کرده و دارایی‌هایی در حوزه گاز طبیعی مایع در آمریکا، موزامبیک و ترکمنستان خریداری کرده است. آرامکو نیز در سه مرکز تولید گاز مایع در آمریکا سرمایه‌گذاری کرده است.

در مجموع، از ۸۸ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری انجام‌شده توسط این دو شرکت از ابتدای سال ۲۰۲۲، حدود چهل میلیارد دلار در حوزه نفت و گاز بوده است. بخش قابل ‌توجه دیگری نیز به صنایع شیمیایی اختصاص یافته که ارتباط نزدیکی با صنعت نفت دارد. ادنوک و شرکت اتریشی OMV در ماه مارس قراردادی برای ادغام کسب‌وکار پلی‌الفین‌های خود امضا کردند و شرکت کانادایی Nova Chemicals را نیز خریدند. همچنین، در معامله‌ای دیگر، شرکت آلمانی Covestro با مبلغ شانزده میلیارد دلار به تملک درآمد. آرامکو نیز پس از خرید هفتاد درصد از سهام شرکت ملی صنایع شیمیایی عربستان (سابک) در سال ۲۰۲۰، اکنون در حال اجرای پروژه‌ای بیست میلیارد دلاری برای تبدیل نفت خام به مواد شیمیایی است و در چندین شرکت شیمیایی خارجی نیز سهام دارد.

در حوزه کربن‌زدایی، آرامکو و ادنوک سرمایه‌گذاری‌هایی در زمینه فناوری‌های سبز انجام داده‌اند تا هم با کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی همسو شوند و هم به اهداف اقلیمی ملی کمک کنند. آرامکو با شرکت‌های Linde و SLB برای احداث یک مرکز جذب و ذخیره کربن در عربستان همکاری می‌کند و همچنین در پروژه‌های تولید پانزده گیگاوات انرژی خورشیدی و بادی مشارکت دارد. در امارات، شرکت Masdar که پروژه‌های انرژی پاک را اجرا می‌کند، تحت مدیریت سلطان الجابر اداره می‌شود و ادنوک مالک حدود یک‌چهارم آن است. افزون بر این، ادنوک در سال ۲۰۲۳، ۱۰ درصد از شرکت انگلیسی Storegga را خرید و ۳۵ درصد از سهام یک پروژه تولید هیدروژن و آمونیاک کم‌کربن در تگزاس را نیز در اختیار گرفت.

از دیگر زمینه‌های سرمایه‌گذاری می‌توان به هوش مصنوعی اشاره کرد. ادنوک با همکاری شرکت اماراتی Presight، پلتفرمی هوش مصنوعی به نام AIQ ایجاد کرده که داده‌های داخلی این شرکت را برای بهینه‌سازی عملیات مورد استفاده قرار می‌دهد. آرامکو نیز به‌شدت در حوزه ابررایانه‌ها و مدل‌های هوش مصنوعی اختصاصی سرمایه‌گذاری می‌کند تا بهره‌وری عملیات خود را افزایش دهد.

بااین‌حال، همه این سرمایه‌گذاری‌ها دارای توجیه اقتصادی روشن نیستند. به‌عنوان نمونه، آرامکو در ماه فوریه ۱.۵ میلیارد دلار در یک شرکت نوپای آمریکایی به نام Groq برای توسعه یک مرکز داده ویژه مدل‌های عربی سرمایه‌گذاری کرد؛ اقدامی که بیشتر در راستای اهداف راهبردی حاکمان منطقه برای تبدیل کشورشان به قطب هوش مصنوعی قابل‌ توجیه است. هرچند تنوع‌بخشی به اقتصاد و حرکت به‌سوی انرژی‌های پاک اهدافی مشروع هستند، اما واگذاری مسئولیت تحقق آن‌ها به شرکت‌هایی که ماموریت اصلی‌شان تامین درآمدهای دولتی است، ممکن است باعث تضعیف انسجام و اثربخشی عملکرد آن‌ها شود./ منبع