معضل ترکیه برای اروپا

اتحادیه اروپا با دو چالش بزرگ روبه‌روست: تهدید روسیه برای نظم جهانی مبتنی بر قوانین و فشارهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای تغییر نظم جهانی. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در فوریه ۲۰۲۲ اعلام کرد بحران اوکراین نه درباره اوکراین، بلکه درباره آینده نظم جهانی است. در فوریه، جی‌ دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در کنفرانس امنیتی مونیخ تأکید کرد که اروپا باید نقش بزرگ‌تری در تأمین امنیت خود ایفا کند. اعلام «روز رهایی» توسط ترامپ در ‌روز ۲ آوریل، با اعمال تعرفه‌های جدید بر واردات آمریکا، تجارت جهانی را متلاطم کرد و اتحادیه اروپا در اسکاتلند به خواسته‌های تجاری او تن داد.

اتحادیه اروپا، که از زمان فروپاشی شوروی از «سود صلح» بهره‌مند بود، اکنون با برنامه «آمادگی ۲۰۳۰» به رهبری کایا کالاس، نخست‌وزیر سابق استونی، قصد دارد تا هشت‌صد میلیارد یورو برای دفاع هزینه کند. در ماه می، ابزار مالی «سکوی فناوری‌های راهبردی برای اروپا»  با تخصیص ۱۵۰ میلیارد یورو وام برای خرید تسلیحات معرفی شد. با این حال، حتی با تعهد کشورهای ناتوی اروپا به اختصاص پنج درصد تولید ناخالص داخلی به دفاع، چالش‌های بزرگی باقی است. اندیشکده بروگل در بروکسل تخمین زده است که اروپا برای بازدارندگی روسیه به سیصد هزار سرباز اضافی و افزایش سالانه ۲۵۰ میلیارد یورو هزینه دفاعی نیاز دارد.

فقدان فرماندهی یکپارچه، توان رزمی نیروهای اروپایی را در مقایسه با سیصد هزار سرباز آمریکایی کاهش داده است. وابستگی به پایگاه صنعتی-نظامی آمریکا نیز خودمختاری راهبردی اروپا را تضعیف کرده است. آمادگی دفاعی اروپا ناهمگون است؛ دانمارک در تأمین یک تیپ آماده رزم مشکل دارد، اما کشورهای مرزی، از نروژ تا لهستان، برای دفع حمله احتمالی روسیه آماده‌اند. دونالد تاسک، نخست‌وزیر لهستان، به نقل از ژنرال الکسوس گرینکه‌ویچ، فرمانده جدید ناتو در اروپا، هشدار داد که روسیه ممکن است تا سال ۲۰۲۷ با اروپا مقابله کند.

آپوستولوس تزی‌تزی‌کوستاس، کمیسر حمل‌ونقل اتحادیه اروپا، اعلام کرد که زیرساخت‌های جاده‌ای، پل‌ها و راه‌آهن اروپا برای انتقال سریع تانک‌ها و تجهیزات نظامی مناسب نیستند و هفده میلیارد یورو برای بهبود این زیرساخت‌ها نیاز است. کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس، با حمایت امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، تلاش کرد ائتلافی برای نیروی حافظ صلح اوکراین تشکیل دهد، اما این تلاش ناکام ماند. اعلامیه نورث‌وود، که همکاری هسته‌ای فرانسه و انگلیس را تقویت کرد، و معاهده کنزینگتون بین انگلیس و آلمان، با ۳۰ بند همکاری، می‌تواند پایه‌ای برای چارچوب امنیتی اروپا باشد.

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در نشست لندن از علاقه ترکیه به مشارکت در معماری امنیتی جدید اروپا سخن گفت. صنعت دفاعی روبه‌رشد ترکیه به سکوی فناوری‌های راهبردی برای اروپا علاقه‌مند است، اما مشارکت ترکیه نیازمند موافقت همه کشورهای اروپایی است و کشوری که منافع اتحادیه یا اعضای آن را تهدید کند، نمی‌تواند مشارکت کند. با توجه به تقویت نظامی ترکیه و اقدامات رجب طیب اردوغان علیه مخالفان سکولار، تصمیم انگلیس و آلمان برای فروش چهل جنگنده یوروفایتر تایفون به ترکیه و همچنین فروش چهل جنگنده اف-۱۶ توسط آمریکا در ازای تأیید عضویت سوئد در ناتو، مورد تردید است. اردوغان همچنین به بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ آمریکا امیدوار است. ۶ سال پیش، مکرون از تهدید چین و گرایش اقتدارگرایانه روسیه و ترکیه هشدار داد. سه سال پیش، اردوغان آتن را به حمله موشکی تهدید کرد و دکترین «میهن آبی» ترکیه، یونان و قبرس را هدف قرار داده است. با احتمال استعفای محمد شیمشک، وزیر دارایی، و وضعیت سیاسی ناپایدار ترکیه، تکیه اروپا به این کشور مخاطره‌آمیز است./ منبع