هم‌سویی آمریکا، ایتالیا و ترکیه می‌تواند موازنه در لیبی را تغییر دهد

در ماه آگوست، رجب طیب اردوغان و جورجیا ملونی در استانبول از عبدالحمید دبیبه، نخست‌وزیر دولت وحدت ملی لیبی استقبال کردند؛ رویدادی که نشان‌دهنده نفوذ پایدار ترکیه و ایتالیا در غرب لیبی بود. بااین‌حال، تحولات تابستان امسال حاکی از آن است که رم و آنکارا رویکرد خود را به مدلی شبیه به سیاست آمریکا در لیبی تغییر می‌دهند. هر دو کشور در کنار حمایت از طرابلس، ارتباط با بازیگران شرق لیبی را نیز گسترش داده‌اند. در ژوئن، وزیر کشور ایتالیا با صدام حفتر، پسر فرمانده ارتش ملی لیبی، دیدار کرد و در ماه آگوست نیز ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات ترکیه، در بنغازی با خلیفه حفتر و مقامات ارشد شرق گفت‌وگو داشت. این تلاش برای برقراری توازن میان جناح‌های شرق و غرب در هماهنگی با آمریکا صورت می‌گیرد که به‌وسیله مسعد بولوس، مشاور ارشد خود، در ماه‌های اخیر فعال‌تر شده است. بولوس در تابستان با سفر به طرابلس و بنغازی با رهبران هر دو جناح دیدار کرد تا بر وحدت نهادی و اصلاحات اقتصادی تأکید کند.

لیبی همچنان برای اروپا و آمریکا اهمیت راهبردی دارد. این کشور دارای بزرگ‌ترین ذخایر نفت آفریقاست و در عین حال منبع بی‌ثباتی و نقطه عبور مهاجران غیرقانونی به اروپا محسوب می‌شود. از سال ۲۰۱۴ تاکنون، شکاف شرق و غرب، فرایندهای سیاسی را متوقف کرده و کشور در دست گروه‌های مسلح و نخبگان وابسته به قدرت‌های خارجی باقی مانده است. سیاست آمریکا در سال‌های اخیر بر ثبات، یکپارچگی امنیتی و استقلال نهادهای کلیدی چون شرکت ملی نفت و بانک مرکزی متمرکز بوده است. با رهبری بولوس، واشنگتن همچنین بر گسترش حضور تجاری و حمایت از شرکت‌های آمریکایی در بازار پرسود لیبی تأکید دارد.

در مقابل، دغدغه اصلی ایتالیا کنترل مهاجرت و تأمین امنیت انرژی است. رم، لیبی را محور مسیر مهاجرتی مدیترانه مرکزی و منبع بالقوه گاز طبیعی می‌بیند. ترکیه نیز لیبی را عرصه‌ای اقتصادی و ژئوپلیتیکی می‌داند که از طریق حضور نظامی و قراردادهای تجاری در آن نفوذ دارد و با گشودن باب گفت‌وگو با شرق، به دنبال نفوذ در سراسر کشور است.

تا ماه سپتامبر، نشانه‌ها حاکی از هم‌گرایی سه کشور در اتخاذ رویکرد «تعامل متوازن» آمریکا بود؛ راهبردی که همه طرف‌ها را در معادلات سیاسی و اقتصادی دخیل می‌سازد. دیدار بولوس با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، و سپس سفر او به رم و دیدار با آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه ایتالیا، نشانه این هماهنگی بود. در پی این دیدارها، واشنگتن اعلام کرد که نشست‌هایی میان نمایندگان شرق و غرب لیبی برای تشویق به وحدت و ثبات برگزار شده است. چندی بعد، فیدان و تاجانی از امضای توافق‌نامه همکاری دوجانبه برای حمایت از ثبات و سرمایه‌گذاری در لیبی خبر دادند.

سه کشور اکنون امنیت، تجارت و مهاجرت را به هم پیوند می‌دهند و پروژه‌های انرژی و زیرساختی را در کنار همکاری‌های امنیتی پیش می‌برند. منطق حاکم بر این رویکرد آن است که رشد اقتصادی و وحدت نهادی می‌تواند متقابلاً ثبات را تقویت کند. بااین‌حال، فساد گسترده و سوء‌استفاده گروه‌های مسلح در هر دو جناح، تهدیدی جدی برای موفقیت این سیاست است. در پایان تأکید می‌شود که هرچند لیبی در اولویت‌های پایین‌تر سیاست خارجی آمریکا قرار دارد، اما نفوذ واشنگتن همچنان تعیین‌کننده است و الگوی تعامل متوازن آن اکنون مسیر سیاست ایتالیا و ترکیه را نیز شکل داده است./ منبع