آزمون دموکراسی در زامبیا؛ رئیسجمهور بر سر دوراهی اقتصاد و اقتدارگرایی
رئیسجمهور زامبیا در حالی با انتخابات سرنوشتساز روبرو است که تأخیر در بهبود اقتصادی، او را در معرض وسوسه استفاده از ابزارهای اقتدارگرایانه قرار داده و شهرت دموکراتیک کشور و اعتماد سرمایهگذاران را به خطر میاندازد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «آزمون دموکراسی در زامبیا؛ رئیسجمهور بر سر دوراهی اقتصاد و اقتدارگرایی» به قلم کریستوفر واندوم (Christopher Vandome) در چتم هاوس (Chatham House) منتشر شده است. این یادداشت به تحلیل انتخابات حساس زامبیا میپردازد و استدلال میکند که رئیسجمهور هاکاینده هیچیلما، که زمانی قهرمان دموکراسی بود، اکنون به دلیل تأخیر در تحقق وعدههای اقتصادی، در معرض وسوسه استفاده از ابزارهای اقتدارگرایانه برای تضمین پیروزی خود قرار گرفته است؛ اقدامی که میتواند اعتبار دموکراتیک این کشور و اعتماد سرمایهگذاران را به شدت به خطر اندازد. در ادامه، خلاصه این یادداشت را میخوانید.
انتخابات سراسری زامبیا در تاریخ ۱۳ آگوست، اهمیتی بینالمللی بسیار فراتر از موقعیت محصور در خشکی و اندازه اقتصادی متوسط این کشور دارد. پیروز این انتخابات، قدرت را در کشوری به دست خواهد گرفت که در مرکز رقابت بر سر مواد معدنی حیاتی آفریقا، دیپلماسی بدهی و اتحادهای منطقهای در حال تغییر قرار دارد. در این میان، شهرت ارزشمند دموکراتیک زامبیا نیز در معرض آزمونی جدی قرار گرفته است. دوره اول ریاستجمهوری هاکاینده هیچیلما با تنشی میان دو اولویت اصلی تعریف میشود: از یک سو، اصلاحات اقتصادی و سیاسی او نیازمند ثبات در سیاستگذاری و تعهد به نهادهای دموکراتیک است. از سوی دیگر، شکاف میان اصلاحات کلان اقتصادی و عدم بهبود ملموس در زندگی روزمره مردم، این خطر را افزایش میدهد که حزب او در پای صندوقهای رأی شکست بخورد. اپوزیسیون، رئیسجمهور را به اتخاذ رویکردی اقتدارگرایانه برای تحکیم حمایت از خود متهم کرده است، اما هیچیلما میتواند بدون توسل به عقبگرد دموکراتیک، یک دوره دیگر نیز در قدرت بماند و برگزاری یک انتخابات معتبر برای حفظ اعتماد سرمایهگذاران حیاتی است.
یکی از ویژگیهای کلیدی دولت هیچیلما، پیگیری اصلاحات دشوار اقتصاد کلان و مدیریت بدهیها بوده است. در سالهای ابتدایی ریاستجمهوری او، جایگاه زامبیا در محافل اقتصادی بینالمللی احیا و وضعیت اقتصاد کلان آن از طریق فرآیند بازسازی بدهی تثبیت شد. کواچای زامبیا بهترین عملکرد را در میان ارزهای آفریقایی در سال ۲۰۲۵ داشت. با این حال، این بهبود مالی برای بسیاری از رأیدهندگانی که هنوز منافع آن را در زندگی روزمره خود احساس نکردهاند، امری انتزاعی باقی مانده است. در همین حال، چشمانداز بخش معدن، ستون فقرات درآمدهای ارزی کشور، بلندپروازانه اما نامشخص است. دولت هدفگذاری تولید سالانه سه میلیون تن مس را اعلام کرده که بیش از سه برابر تولید فعلی است. این امر نیازمند حداقل ده معدن جدید در مقیاس بزرگترین معادن کنونی زامبیاست. این لفاظیها توجه جهانی و برخی تعهدات سرمایهگذاری جدید را به خود جلب کرده، اما واقعیت این است که تعهد، به معنای معدن نیست و اعلامیهها درآمد به همراه نمیآورند.
زامبیا پرچمدار دموکراسی در جنوب آفریقاست. از اولین انتخابات چندحزبی در سال ۱۹۹۱، شش رئیسجمهور از سه حزب مختلف انتخاب شدهاند. خود هیچیلما نیز پس از شکست در انتخابات ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ و تحمل زندان به اتهام خیانت، در پنجمین تلاش خود در سال ۲۰۲۱ به پیروزی رسید. سرمایه سیاسی و دیپلماتیکی که او در دوران اپوزیسیون به دست آورد، بر پایه حمایت از دموکراسی و کثرتگرایی بود. بنابراین، او با یک چک سفید به قدرت نرسید، بلکه با مأموریت حفاظت از نهادهایی که او را به قدرت رساندند، انتخاب شد. اکنون که انتخابات به یک همهپرسی در مورد عملکرد اقتصادی دولتش تبدیل شده، او ممکن است وسوسه شود از قدرت خود برای تغییر شانس به نفع خود استفاده کند. این وضعیت، شرکای بینالمللی زامبیا را در موقعیت دشواری قرار میدهد. منافع اقتصادی آنها ممکن است با پیروزی مجدد رئیسجمهور بهتر تأمین شود، اما این منافع به قدرت دموکراسی و نهادهای زامبیا گره خورده است. با گذشت زمان، نگرانیها در مورد آزادی بیان و حقوق فردی جدیتر شده است.
در عین حال، نگرانیهایی در مورد کمیسیون انتخابات و چارچوب رأیگیری نیز وجود دارد. تغییراتی در مرزهای حوزههای انتخاباتی و الزامات نامزدی ایجاد شده که به گفته برخی، به نفع حزب حاکم است. با این حال، این تغییرات تاکنون به معنای تضعیف قابل توجه فرآیند انتخابات نبوده است. اعلام به موقع نتایج اهمیت زیادی خواهد داشت؛ تأخیرها میتواند به تصور دستکاری دامن زده و باعث ناآرامی شود. غیبت رئیسجمهور سابق، روپیا باندا، که نقش مهمی در انتقال مسالمتآمیز قدرت در سال ۲۰۲۱ داشت، اهمیت ناظران منطقهای و بینالمللی مانند اتحادیه آفریقا و اتحادیه اروپا را دوچندان میکند. داستان سیاسی هیچیلما، داستان پیروزی یک قهرمان دموکراتیک است. دوستان بینالمللی او در این مسیر کمکش کردند، اما حمایتشان نباید بیقید و شرط باشد. بهترین نتیجه برای زامبیا، تأیید شهرت دموکراتیک آن بدون آسیب رساندن به پایههایش است./ منبع
