آمریکای لاتین، آزمایشگاه چین در «حیاط خلوت» واشنگتن است

در اواخر ماه سپتامبر، چین گام مهمی در تثبیت جایگاه خود در ساختار نهادی آمریکای لاتین برداشت و «جامعه آند» (شامل بولیوی، کلمبیا، اکوادور و پرو) را به‌عنوان ناظر پذیرفت. این اقدام نمادین از نقش روزافزون چین به‌عنوان شریک اصلی کشورهای منطقه است که به‌دنبال استقلال، توسعه و حضور جهانی هستند. چین طی سه دهه گذشته به‌طور سیستماتیک از نهادهای منطقه‌ای برای گسترش نفوذ خود استفاده کرده و اکنون در ۹ سازمان مختلف آمریکای لاتین عضویت یا وضعیت ناظر دارد. این راهبرد پکن معطوف به تأثیرگذاری در تعیین اولویت‌های توسعه و دستورکارهای منطقه‌ای است.

مشارکت چین در آمریکای لاتین فراتر از تجارت است. مجمع چین-سلاک، محور همکاری‌های چندجانبه، بستری برای نمایش خود به‌عنوان شریک جایگزین غیرمداخله‌گر در برابر غرب فراهم کرده است. شی جین‌پینگ در سال جاری خط اعتباری ۹ میلیارد دلاری، افزایش واردات کالاهای آمریکای لاتین و توسعه همکاری در زمینه‌های مبارزه با فساد و قضایی را اعلام کرد. چین آمریکای لاتین را صرفاً منبع مواد اولیه نمی‌بیند بلکه آزمایشگاهی سیاسی برای مدل همکاری جنوب-جنوب می‌داند.

آمریکای لاتین بخش مهمی از «جنوب جهانی» است؛ منطقه‌ای غنی از منابع و در حال گذر از هویت پیچیده پسااستعماری، که بین تأثیر اروپا، وابستگی به آمریکا و خواست استقلال راهبردی نوسان دارد. احیای دکترین مونرو توسط آمریکا برای جلوگیری از نفوذ چین، باعث ایجاد کشمکش و رقابت در این منطقه شده که اکنون بین واشنگتن و پکن تقسیم شده است. چین موفق شده به واسطه «ابتکار کمربند و جاده» توافق‌نامه‌های عملی با ۲۴ کشور منطقه امضا کند و مدل تجاری خود را که مبتنی بر تأمین مالی سریع و نتایج ملموس است، بر غرب ترجیح داده می‌شود.

چین دومین شریک تجاری بزرگ آمریکای لاتین است و تجارت دوجانبه به بیش از ۵۲۰ میلیارد دلار رسیده است. این منطقه دسترسی گسترده به بازار چین دارد، ولی از سوی دیگر در معرض تهدید قفل‌شدن در صادرات مواد اولیه و کاهش تنوع صنعتی قرار گرفته است. چین به‌عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری کشورهایی مثل برزیل، شیلی و پرو منابع، بازار و حوزه دیپلماتیک ارزشمندی در اختیار دارد.

حضور چین به حوزه‌های دفاعی و امنیتی نیز گسترش یافته است. همکاری‌های نظامی شامل تبادل افسران، رزمایش‌های مشترک و تأمین تجهیزات برای کشورهای مختلف مانند ونزوئلا، آرژانتین و بولیوی است. همچنین، برنامه‌های فضایی چین با طرح‌هایی مانند «مجمع همکاری فضایی چین-سلاک» و ایستگاه‌های زمینی در منطقه، بعد علمی و نظامی را به گسترش نفوذ چینی افزوده است.

در واکنش، آمریکا راهبرد متکی بر ابزارهای اجباری مانند تعرفه‌ها و تحریم‌ها را دنبال کرده که گاهی نتیجه عکس داشته و دولت‌های منطقه را به استقلال جلب کرده است. در مقابل، چین با کاهش تعرفه‌ها و گسترش توافق‌نامه‌های تجارت آزاد، به شریک باثبات‌تر در منطقه تبدیل شده است. این روند، آمریکای لاتین را به‌سمت تنوع گزینه‌ها سوق داده و حتی کشورهای دوست آمریکا به ارتباط با پکن روی آورده‌اند. واشنگتن نیز با اعطای بسته‌های نجات اقتصادی سعی در حفظ نفوذ خود دارد، اما واقعیت ساختاری تغییر کرده و چین در حال تثبیت جایگاه خود در این منطقه است.

در نهایت، عضویت چین در «جامعه آند» نمادی از عادی‌سازی کامل حضور پکن در نهادهای آمریکای لاتین است. این امکان برای پکن فراهم می‌شود تا منابع معدنی کلیدی را اداره کند، مدل توسعه جنوب-جنوب را تسریع نماید و در تعیین استانداردهای زیست‌محیطی و دیجیتال منطقه نقش آفرینی کند. اگر این روند به‌طور راهبردی مدیریت شود، می‌تواند به رشد و تنوع‌بخشی اقتصاد منطقه کمک کند، اما در صورت مدیریت نادرست، جایگزین وابستگی به غرب با وابستگی به چین خواهد شد./ منبع