چین در ابرها می‌تازد اما روی زمین شکست می‌خورد

چین در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و توان نظامی، پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشته است اما مشکلات اقتصادی داخلی و وابستگی به منابع معدنی خارجی، توانایی این کشور برای تبدیل شدن به یک قدرت بلامنازع جهانی را محدود می‌کند. تحریم‌های آمریکا در سال ۲۰۲۲ با هدف جلوگیری از دسترسی چین به نیمه‌رساناهای پیشرفته، نتیجه معکوس داشته و به خودکفایی فناوری چین، مانند توسعه ابزار هوش مصنوعی Deepseek که گفته می‌شود با ChatGPT رقابت می‌کند، دامن زده است. با این حال، ادعاها درباره هزینه کم و نوآوری این ابزار مورد تردید قرار گرفته است. «جنسن هوانگ» -مدیر عامل انویدیا- معتقد است که این تحریم‌ها به ضرر آمریکا بوده و با محدود کردن رقابت در چین، اجازه داده تا اکوسیستم فناوری این کشور رشد کند و فناوری‌های چینی در جهان گسترش یابد. او پیشنهاد می‌کند که دونالد ترامپ این محدودیت‌ها را کاهش دهد، اما این نگرانی وجود دارد که دسترسی چین به فناوری‌های پیشرفته آمریکا، نفوذ جهانی آن را تقویت کند و چرخه‌ای از تصاحب فناوری ایجاد شود.

چین در حوزه نظامی نیز پیشرفت‌هایی داشته است. درگیری اخیر هوایی بین پاکستان و هند نشان‌دهنده کاهش فاصله نظامی چین با آمریکا به‌ویژه در نیروی هوایی است که نتیجه رویکرد متمرکز و یکپارچه دولت چین محسوب می‌شود. این کشور با تولید تسلیحات عمده مانند کشتی‌ها و هواپیماها، پایگاه نظامی-صنعتی خود را برای رقابت با آمریکا تقویت کرده است. روابط نزدیک چین با پاکستان که رقابت مشترک با هند دارند، این پیشرفت را تسهیل کرده است. در عین حال، چین در حال گسترش نفوذ خود در آمریکای لاتین است؛ جایی که با سرمایه‌گذاری و پیشنهادات همکاری در مقابل رویکرد تهاجمی ترامپ نسبت به آن منطقه شامل تعرفه‌ها و تحریم‌ها، روابط دوستانه‌ای با رهبران منطقه‌ای برقرار کرده است. این تفاوت رویکرد، به چین فرصت داده تا در نیمکره غربی نفوذ بیشتری کسب کند.

با این حال، بزرگ‌ترین چالش در حوزه هوش مصنوعی، نه پیشرفت‌های چین، بلکه خطر از دست دادن کنترل بر این فناوری است. مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی در حال توسعه مهارت‌های فریب‌دهنده‌ای هستند که نگرانی‌هایی درباره ایمنی آن‌ها ایجاد کرده است. در آمریکا، شرکت‌هایی مانند اپل با چالش‌هایی در توسعه هوش مصنوعی مواجه‌اند و فاقد دیدگاه روشنی برای کاربرد آن در دستگاه‌های خود هستند. اگرچه اپل به دلیل تسلط بر بازار گوشی‌های هوشمند هنوز زمان برای بهبود دارد، اما این فرصت نامحدود نیست. همکاری جدید «جانی آیو» -طراح سابق اپل- با «سم آلتمن» -مدیرعامل شرکت OpenAI- برای ساخت یک تلفن همراه هوشمند پیشگام، رقابت را تشدید کرده اما دستیابی به موفقیتی در سطح آیفون چالش‌برانگیز است.

در مقابل، اقتصاد چین با مشکلات جدی مواجه است؛ به‌ویژه در بخش املاک که حباب آن ترکیده و فعالیت اقتصادی و انتشار کربن را کاهش داده است. کاهش ساخت‌وساز، تقاضا برای سیمان، ماده‌ای با آلایندگی بالا که مسئول حدود ۸ درصد از انتشار کربن جهانی است را کم کرده و تأثیر قابل‌توجهی بر محیط زیست دارد. این نشان‌دهنده ضعف چین در مدیریت بخش‌های اقتصادی کلیدی است. علاوه بر این، وابستگی چین به مواد معدنی کمیاب، به‌ویژه بور که در آهن‌رباهای مورد استفاده در توربین‌های بادی و موتورهای جت ضروری است، نقطه ضعف دیگری است. چین بور کافی ندارد و به منابعی در کالیفرنیا و ترکیه وابسته است. این وابستگی متقابل نشان می‌دهد که برخلاف تصور رایج، چین در مواد معدنی حیاتی برتری کامل ندارد.

در اقتصاد جهانی، مواد معدنی، شیمیایی و دارویی متعددی در نقاط مختلف جهان تولید و مصرف می‌شوند و وابستگی به یک کشور خاص مانند چین اغراق‌آمیز است. این شبکه پیچیده تجارت جهانی، بر همکاری متقابل استوار است، نه رقابت تسلیحاتی برای کنترل منابع. اگر این تجارت به دلیل تنش‌های ژئوپلیتیکی، مانند یک جنگ سرد جدید، مختل شود، همه طرف‌ها متحمل خسارات خواهند شد. بنابراین، در حالی که چین در فناوری‌های پیشرفته و توان نظامی پیشرفت‌هایی داشته است، مشکلات اقتصادی داخلی و وابستگی به منابع خارجی، توانایی آن برای تسلط کامل را محدود می‌کند. مدیریت این تعادل پیچیده، نیازمند سیاست‌هایی است که از تشدید تنش‌ها جلوگیری کرده و همکاری جهانی را حفظ کند. منبع