تمرکز بر نمایش پرشکوه؛ غرب نکته اصلی دیپلماسی چین را از دست می‌دهد

به‌تازگی شاهد دو رویداد چین بودیم: اجلاس سازمان همکاری شانگهای (SCO) در تیانجین و رژه روز پیروزی در پکن. این دو رخداد تقریباً هم‌زمان برگزار شدند و اگرچه رسانه‌های غربی بیشتر بر حضور ولادیمیر پوتین، نارندرا مودی و کیم جونگ‌اون تمرکز کردند، اما پیام اصلی در جای دیگر نهفته بود: تعامل عمل‌گرایانه، اطمینان‌بخشی منطقه‌ای و بازتنظیم روابط آسیایی.

اجلاس سازمان همکاری شانگهای، با حضور بیش از بیست کشور از آسیا، اروپا و آفریقا، نشان داد که چین توانایی گردهم‌آوردن همسایگان برای گفت‌وگو درباره تجارت، امنیت و فناوری را دارد. حضور مودی نیز حاکی از احیای تعامل پکن-دهلی پس از سال‌ها تنش مرزی بود.

چند روز بعد، رژه روز پیروزی در پکن برگزار شد؛ مراسمی که علاوه بر نمایش قدرت نظامی، پیام بازدارندگی را منتقل کرد. حضور رهبران ۲۶ کشور و گفت‌وگوهای نمادین، از جمله دیدار کوتاه نماینده کره جنوبی با کیم، نشانگر فضای آشتی‌جویانه بود. غیبت توکیو و مانیل قابل توجه بود، اما حضور برخی چهره‌های سیاسی سابق غربی، به‌ویژه یوکیو هاتویاما، نخست‌وزیر پیشین ژاپن، رنگی خاص به مراسم بخشید. مشارکت او با وجود انتقادهای داخلی در ژاپن، نشانه‌ای از مواجهه صریح با گذشته جنگی و تأکید بر آشتی بود.

شی جین‌پینگ در سخنرانی‌اش ضمن یادآوری «قرن تحقیر» و فداکاری ۳۵ میلیون قربانی جنگ، بر این نکته تأکید کرد که نوسازی ارتش چین برای دفاع است نه فتح و پیروزی. پیام اصلی او بازدارندگی و اطمینان‌بخشی بود، نه تهاجم. این روایت، دیپلماسی چین را به ترکیبی از مقاومت در برابر تهدیدات خارجی و تلاش برای تعامل سازنده با همسایگان گره می‌زند.

برخلاف برداشت غرب، چین بر روابط کاری با همسایگان تأکید دارد؛ حتی با کشورهایی چون هند و ویتنام که سابقه اختلافات مرزی طولانی دارند. حضور تقریباً تمام دولت‌های همجوار در رژه، نشان از راهبرد شمول‌گرایی منطقه‌ای دارد؛ راهبردی که بر گفت‌وگو، عادی‌سازی روابط و سازش‌های مقطعی استوار است. این رویکرد از سوی اندیشکده‌هایی چون چتم‌ هاوس و مؤسسه سیاست آسیایی نیز به‌عنوان ضرورتی برای ثبات منطقه‌ای تأیید شده است.

در این چارچوب، برای بسیاری از کشورهای همسایه، تصویر مهم، نه اتحاد «مردان قدرتمند»، که گشودگی چین به تعامل است. آن‌ها به‌جای انتخاب جانب‌داری صریح، تلاش می‌کنند تا در مشارکت با پکن درگیر بمانند و از مزایای عملی چنین همکاری‌هایی بهره‌مند شوند. به همین دلیل، دیپلماسی چین ترکیبی از اعتمادبه‌نفس و عمل‌گرایی است که امکان مدیریت اختلافات را بدون قطع روابط فراهم می‌کند.

غرب با تمرکز بر جنبه‌های نمایشی، از درک پیام واقعی دیپلماسی چین بازمی‌ماند. برای پکن، نمایش نظامی بخشی از روایتی بزرگ‌تر است که هدف آن بازدارندگی، همسایگی‌گرایی و شبکه‌سازی دیپلماتیک است. برای واشنگتن و متحدانش، پیام روشن است: تأثیرگذاری پایدار نه با فشار، بلکه با احترام و شنیدن نگرانی‌های دیگران حاصل می‌شود. رقابت واقعی در این است که کدام قدرت می‌تواند فضایی ایجاد کند که دیگران در آن احساس امنیت، کرامت و شنیده‌شدن داشته باشند./ منبع