آیا دمشق بهسمت تحویل اویغورها به چین گام برمیدارد؟
دمشق با هدف حفظ توازن میان واشنگتن و پکن، بهدنبال مهار بحران اویغورها در خاک سوریه است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «آیا دمشق بهسمت تحویل اویغورها به چین گام برمیدارد؟» نوشته شده در اندیشکده تهران، به بررسی چرخش تازه سیاست خارجی سوریه میان آمریکا و چین و پیامدهای آن در قبال حضور جنگجویان اویغور میپردازد. نویسنده در این یادداشت نشان میدهد که دمشق در مسیر بازسازی روابط سیاسی و اقتصادی خود، تلاش دارد بدون تنش مستقیم با هیچیک از قدرتها، از بحران اویغورها برای جلب سرمایهگذاری چین و بازتعریف نقش منطقهای خود بهره گیرد. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
سیاست خارجی سوریه در مرحلهای از تغییرات سریع قرار دارد و نشانههای تازهای از تغییر رویکرد دمشق نسبت به محورهای بینالمللی آشکار شده است. در هفتههای اخیر احمد الشرع، رئیس دولت جدید سوریه، به واشنگتن سفر کرد و توافقنامههایی را در زمینه مبارزه با تروریسم با دولت آمریکا امضا نمود، در حالی که وزیر خارجه او همزمان برای ترمیم روابط با چین به پکن رفت. این همزمانی رفتوآمدها موضوعی حساس را دوباره مطرح کرد: حضور جنگجویان اویغور در خاک سوریه. پکن این گروه را تهدیدی امنیتی و بخشی از کارزار تبلیغاتی غرب علیه خود تلقی میکند و نسبت به فعالیت آنها در منطقه نگران است. برای دمشق، این مسئله اکنون به یکی از محورهای اصلی در روابط با هر دو قدرت تبدیل شده است.
سفر الشرع به آمریکا نقطه عطفی در جهتگیری جدید سوریه محسوب میشود. پیشنهاد واشنگتن برای همکاری بر پایه بازتعریف مفهوم تروریسم و تطبیق آن با اهداف منطقهای آمریکا بود و دمشق با پذیرش این گفتمان، تلاش دارد جایگاه تازهای برای خود در معادلات غرب آسیا بیابد. در عین حال، آگاهی از نگرانی چین موجب شد سفر وزیر خارجه سوریه به پکن بلافاصله پس از دیدارهای واشنگتن انجام شود تا از تشدید تنش جلوگیری گردد. این دوگانه رفتاری نشاندهنده تلاش دمشق برای حفظ توازن میان شرق و غرب و بازتابدهنده نیاز آن کشور به بازسازی وجهه بینالمللی آن در دوران پس از جنگ داخلی است.
از منظر چین، مسئله اویغورها صرفاً بُعد امنیتی ندارد بلکه به رقابت تبلیغاتی جهانی با غرب پیوند خورده است. پکن بیم دارد حضور جنگجویان اویغور در سوریه به ابزار اتهامزنی کشورهای غربی درباره نقض حقوق اقلیتها بدل شود. برآوردها از وجود حدود سه هزار جنگجوی اویغور در مناطق شمالی سوریه حکایت دارد که شماری از آنان پیشتر در کنار داعش جنگیدهاند. چین نگران است که حضور این افراد در خارج از قلمرو آن کشور، بدون نظارت و کنترل، در بلندمدت تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملیاش پدید آورد. افزونبر این، ادغام تدریجی آنان در محیط سوری طی سالهای درگیری، بازگشت یا مهار آنها را دشوارتر کرده است.
پکن موضعی صریح اتخاذ کرده است: یا باید این افراد به چین تحویل داده شوند یا تضمینهای محکم امنیتی برای جلوگیری از فعالیت آنها ارائه گردد. چنین شرطی پیشنیاز هرگونه همکاری اقتصادی یا توافق سرمایهگذاری بهشمار میرود. چین با سابقه حضور گسترده در پروژههای زیربنایی غرب آسیا، سوریه را نقطهای راهبردی برای طرحهای منطقهای خود میداند، اما در عین حال حاضر نیست در قبال آن، امنیت داخلی خود را در معرض خطر قرار دهد. دمشق در پاسخ اعلام کرده هیچ جنگجوی خارجیای را تحویل نخواهد داد، ولی همزمان از ایجاد سازوکار سهجانبه میان سوریه، ترکیه و چین برای کنترل مرزها و فعالیت گروههای اویغور خبر داده است. این اقدام نشانهای از تمایل برای یافتن راهحل میانه بدون واگذاری کامل خواستههای چین است.
در چشمانداز پیش رو سه سناریو محتمل ترسیم میشود. نخست، حفظ وضعیت موجود همراه با اعمال کنترلهای شدید امنیتی بر تحرکات اویغورها؛ گزینهای که کمهزینهتر و محتملتر ارزیابی میشود. دوم، تسویه سهجانبه با مشارکت ترکیه برای خنثیسازی یا انتقال بخشی از افراد در ازای تفاهمات سیاسی؛ رویکردی که میتواند با رضایت نسبی چین همراه باشد. سوم، تحویل کامل اویغورها به پکن که اجرای آن بعید بهنظر میرسد، زیرا سودی برای دمشق ندارد و میتواند توازن تازه ایجادشده در روابط خارجی این کشور را بر هم زند. در مجموع، دادهها حکایت از آن دارد که دمشق قصد دارد ضمن اجتناب از تقابل مستقیم با چین، با ارائه امتیازات محدود و سازوکارهای کنترلی، مسیر سرمایهگذاریهای آینده و همکاری اقتصادی گستردهتر را هموار سازد./ منبع
