هند و چین سرانجام می‌توانند شکاف‌های عمیق بین خود را پر کنند؟

اجلاس سازمان همکاری شانگهای در تیانجین چین، بیش از اجلاس‌های پیشین، توجه غرب را جلب کرد. برخلاف بریکس که به‌دلیل گستردگی قاره‌ای و ابتکارات مالی مانند بانک توسعه نوین و پیشنهاد تجارت با ارزهای ملی، به‌عنوان نیروی چندقطبی‌گرایی شناخته می‌شود، سازمان همکاری شانگهای با تمرکز بر اوراسیا، شامل چین، روسیه، آسیای مرکزی، هند، پاکستان و به‌تازگی بلاروس، پیش‌تر کمتر در این چارچوب دیده شده بود. اما تیانجین این سازمان را به بخشی از پویایی چندقطبی تبدیل کرد. چین از این اجلاس، همچون المپیک سال ۲۰۰۸ که برای نمایش قدرت اقتصادی بود، برای نشان‌دادن قدرت نظامی خود با رژه‌ای عظیم از تسلیحات پیشرفته استفاده کرد. این نمایش، پیامی بازدارنده به آمریکا درباره تغییر موازنه قدرت در غرب اقیانوس آرام بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، آن را چشمگیر خواند و گفت که آن را تماشا کرده است. این نمایش می‌تواند آمریکا را به پذیرش منافع منطقه‌ای چین یا تقویت توان نظامی خود وادارد.

این رژه همچنین به تایوان هشدار داد که چین، با وجود استقرارهای نظامی آمریکا، قادر به سرکوب هرگونه حرکت استقلال‌طلبانه است و به کشورهای منطقه نشان داد که چین از ادعاهای ارضی خود در دریاهای جنوب و شرق چین عقب‌نشینی نمی‌کند، و نتیجتا بر مذاکرات مربوط به کد رفتاری در دریای جنوب چین تأثیر می‌گذارد. حضور نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، پس از تنش‌های اخیر با آمریکا، به‌ویژه پس از تعرفه ۵۰درصدی و اظهارات توهین‌آمیز ترامپ، توجه رسانه‌ها و محافل سیاسی آمریکا را جلب کرد. این حضور به‌عنوان نشانه‌ای از استقلال راهبردی هند تفسیر شد. آمریکا هند را شریک مقابله با گسترش‌طلبی چین در منطقه هند-اقیانوسیه می‌بیند و نزدیکی هند و چین، راهبرد «کوآد» را تضعیف می‌کند. هند اما دیدگاهی ظریف‌تر دارد؛ چین از طریق مرزها و همسایگان بر هند فشار می‌آورد و کوآد به هند امکان مقابله می‌دهد، اما تعامل با چین به دلیل همسایگی و تجارت دوجانبه نیز ضروری است.

سفر مودی به چین پس از هفت سال، پس از دیدار وانگ یی، وزیر خارجه چین، از هند و توافق با مقامات هندی، حرکتی مهم بود. گفت‌وگوی یک‌ساعته مودی و شی جین‌پینگ در تیانجین، پس از دیدار کازان در سال گذشته که پس از بن‌بست نظامی لاداخ در سال ۲۰۲۰ نتایج محدودی داشت، جو روابط را بهبود بخشید. هدف، تضمین صلح مرزی از طریق ترتیبات تطبیقی برای عادی‌سازی تدریجی روابط است. اجلاس همچنین فرصتی برای گفت‌وگوی مودی و ولادیمیر پوتین پیش از سفر ماه دسامبر او به هند بود. هند با مقاومت در برابر فشار آمریکا برای توقف خرید نفت روسیه، روابط قوی خود با مسکو را نشان داد. گفتگوی خصوصی ۴۵دقیقه‌ای مودی و پوتین در خودروی پوتین و مذاکرات بعدی، اهمیت این رابطه را برجسته کرد. دیدار دوستانه مودی، پوتین و شی، نگرانی‌هایی در آمریکا ایجاد کرد که نزدیکی این سه کشور جبهه‌ای ژئوپلیتیکی علیه آمریکا تشکیل می‌دهد. سرگئی لاوروف نیز به‌تازگی از احیای گفتگوی روسیه-هند-چین سخن گفته بود.

مودی در اجلاس با اشاره به حمله پهلگام، بر مبارزه مشترک در سازمان همکاری شانگهای با تروریسم تأکید کرد و خواستار رد استانداردهای دوگانه شد. او به بندر چابهار و کریدور شمال-جنوب برای اتصال به آسیای مرکزی اشاره کرد، اما بر رعایت حاکمیت در پروژه‌های اتصال، با اشاره غیرمستقیم به کریدور چین-پاکستان، تأکید کرد. پیشنهاد مودی برای ایجاد انجمن گفت‌وگوی تمدنی سازمان همکاری شانگهای، با تکیه بر میراث بودایی، پیوندهای مردمی را تقویت می‌کند./ منبع