آینده سازمان همکاری شانگهای: خودساخته، نه آمریکا‌محور

آینده سازمان همکاری شانگهای بستگی به توانایی اعضا در مدیریت منافع پیچیده داخلی دارد و نه به سیاست خارجی آمریکا. این سازمان بر اصول «روح شانگهای» بنا شده که شامل اعتماد متقابل، منافع مشترک، برابری و احترام به فرهنگ‌های مختلف است. اعضای مؤسس پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی برای حفظ مرزها، مقابله با تهدیدات مشترک مانند تروریسم و ایجاد مدلی نوین از روابط بین‌الملل متحد شدند. سازمان بستری برای تأکید بر حاکمیت، حمایت از جهان چندقطبی و مقاومت در برابر سلطه یک‌جانبه آمریکا فراهم کرده است.

تلاش‌های امنیتی و مقابله با تروریسم سازمان دستاوردهایی به همراه داشته است. اعضا نخستین کسانی بودند که سازوکار اعتماد نظامی در مناطق مرزی ایجاد کردند و هزاران کیلومتر مرز مشترک را به بستری برای دوستی، اعتماد و همکاری تبدیل کردند. این سازمان همچنین در اقدامات چندجانبه علیه سه نیروی تروریسم، تجزیه‌طلبی و افراط‌گرایی پیشتاز بود و با ترویج همکاری‌های امنیتی و اجرای قوانین، دخالت خارجی را محدود کرده و صلح و ثبات منطقه‌ای را مدیریت کرده است.

اقتصاد یکی از مسیرهای اصلی برای تقویت سازمان است. توسعه اقتصادی مشترک می‌تواند پیوند طولانی‌مدتی برای اعضا ایجاد کند. این سازمان چارچوبی حیاتی برای ابتکار کمربند و جاده چین فراهم می‌کند و پروژه‌های زیرساختی گسترده و تجارت در اوراسیا را تسهیل می‌کند. تجارت سالانه میان چین و دیگر اعضا از پانصد میلیارد دلار فراتر رفته و کل سرمایه‌گذاری چین بیش از ۸۴ میلیارد دلار است. همچنین شبکه‌ای از مسیرهای جاده‌ای و خطوط ریلی چین-اروپا به‌وجود آمده است.

سازمان همکاری شانگهای همچنین در زمینه‌های فرهنگی و انسانی فعالیت‌هایی قابل توجه داشته است. چین متعهد به اجرای صد پروژه کوچک با تأثیر ملموس بر زندگی مردم، اختصاص دو میلیارد یوان کمک و ۱۰ میلیارد یوان وام و تقویت منابع انسانی از طریق آموزش شده است. تعداد بورسیه‌های تحصیلی افزایش یافته و کارگاه‌های فنی و حرفه‌ای برای آموزش ۱۰ هزار نفر ایجاد می‌شود. تمرکز بر این مزایا، نقش سازمان را به‌عنوان نیروی توسعه‌ای فراتر از یک بستر سیاسی تثبیت می‌کند.

با وجود موفقیت‌ها، چالش‌های داخلی سازمان پابرجا است. اختلافات مرزی و رقابت‌های ژئوپولیتیکی میان هند و چین و همچنین تنش‌های هند و پاکستان می‌تواند این اتحاد را تهدید کند. الحاق اعضای جدید مانند ایران و بلاروس پیچیدگی‌های داخلی را افزایش داده است. فقدان قدرت اجرایی برای حل اختلافات میان اعضا و تصمیم‌گیری مبتنی بر اجماع باعث کندی در عملکرد سازمان می‌شود.

برای دستیابی به موفقیت پایدار، سازمان نیازمند تقویت چارچوب نهادی و تمرکز بر نتایج عملی است. ایجاد بانک توسعه و مراکز پاسخ به تهدیدات امنیتی می‌تواند سازمان را از سطح صرفاً گفت‌وگو به بدنه‌ای کارآمد با اهداف مشخص تبدیل کند. این تغییر مسیر، سازمان همکاری شانگهای را قادر می‌سازد تا جایگاه خود را به‌عنوان نیروی مؤثر و ماندگار در قرن ۲۱ تثبیت کند./ منبع