اجلاس ناتو برگزار شد؟

اجلاس سالانه سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) معمولاً در اواخر بهار برگزار می‌شود و فرصتی برای هماهنگی میان متحدان در خصوص دستاوردها و برنامه‌های آینده است. از سال ۲۰۲۲، این اجلاس‌ها با تحولات مهمی همراه بوده‌اند: به‌روزرسانی مفهوم راهبردی ناتو پس از دوازده سال، تصویب بسته‌های کمکی متعدد برای اوکراین و ایجاد تعاملات منظم با متحدان منطقه آسیا-پاسفیک. اجلاس هفتادوپنجمین سالگرد ناتو در سال ۲۰۲۴ در واشنگتن سه روز طول کشید و بیانیه‌ای مفصل با محتوای عمدتاً ضدروسی و طرح حمایت بلندمدت از اوکراین منتشر شد. اما اجلاس هفتادوششم در سال ۲۰۲۵ در هلند، زادگاه دبیرکل جدید، مارک روته، یکی از کوتاه‌ترین اجلاس‌های پساجنگ سرد بود: یک روز بحث و بیانیه‌ای پنج‌بندی که نیمی از آن کم‌اهمیت بود. کارشناسان دیدگاه‌های متفاوتی دارند؛ برخی این اجلاس را نشان‌دهنده تسلط منافع آمریکا بر ناتو، برخی آن را کارآمد و برخی نشانه‌ای از «مرگ مغزی» ناتو می‌دانند.

این اجلاس از نظر توافقات رسمی تاریخی بود: تصمیم به افزایش بودجه دفاعی به پنج درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵، شامل ۳.۵ درصد برای حفظ توان دفاعی و ۱.۵ درصد برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و صنایع دفاعی. متحدان متعهد به گزارش‌دهی سالانه در این زمینه شدند و اولین بازبینی جامع برای سال ۲۰۲۹ برنامه‌ریزی شد. بیانیه کوتاه اجلاس با طرح به‌روزرسانی‌شده تولید دفاعی، مصوب فوریه ۲۰۲۵، تکمیل شد که جایگزین سند ویلنیوس ۲۰۲۳ شد و سه حوزه را مشخص کرد: تجمیع تقاضا برای ارتقای توان دفاعی، افزایش تولید دفاعی و هماهنگی صنایع دفاعی ناتو با اتحادیه اروپا و شرکای گفت‌وگو مانند اوکراین، استرالیا، ژاپن، نیوزیلند و کره‌جنوبی. این طرح بر همکاری چندجانبه در خرید تسلیحات، ارزیابی وضعیت صنایع دفاعی در شرایط جنگی و صلح، و تقویت زنجیره‌های تولید متمرکز است. هیئت تولید صنعتی دفاعی، تأسیس‌شده در اواخر ۲۰۲۳، این برنامه را پشتیبانی می‌کند.

در حاشیه اجلاس، نشست‌هایی برای نمایندگان صنایع دفاعی و جامعه مدنی برگزار شد که بر اجرای طرح به‌روزرسانی‌شده و جذب سرمایه‌گذاری عمومی و خصوصی، قراردادهای بلندمدت و نوآوری در فناوری‌های نظامی متمرکز بودند. همچنین نشست وزرای دفاع، شورای ناتو-اوکراین و دیدارهای دبیرکل با رهبران اوکراین، اتحادیه اروپا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، لهستان، انگلیس و شرکای آسیایی برگزار شد. مذاکرات دوجانبه و چندجانبه درباره غرب آسیا نیز انجام گرفت. در سطح گفتمان، توجه رسانه‌ها به کاهش احساسات ضدروسی جلب شد؛ روته در کنفرانس مطبوعاتی نهایی تأکید کرد که ناتو برای مقابله با هر تهدیدی، از جمله روسیه، تروریسم یا رقابت راهبردی عمل می‌کند.

این اجلاس نشان‌دهنده تلاش ناتو برای جلوگیری از تشدید اختلافات میان متحدان اروپایی و بین آنها و آمریکا بود، ضمن اینکه برای دوره پنج‌ساله جدید آماده می‌شد. افزایش بودجه دفاعی به پنج درصد، پاسخی به فشارهای دیرینه آمریکا برای تقویت تعهدات مالی اروپا بود. از دهه ۱۹۷۰، آمریکا خواستار افزایش هزینه‌های دفاعی متحدان بود و در سال ۲۰۰۶، سقف دو درصد تولید ناخالص داخلی تعیین شد که تا اوایل ۲۰۲۵، هشت کشور هنوز به آن نرسیده بودند. هدف پنج درصد، تلاشی برای حفظ سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در دفاع جمعی است. همزمان، اروپا به دنبال خودکفایی راهبردی است، اما توسعه سیاست امنیتی مشترک اتحادیه اروپا مکمل ناتو تلقی می‌شود. رهبران اروپایی، مانند مرکل و ماکرون، بر وحدت فرا‌آتلانتیک برای مهار روسیه تأکید دارند. برنامه‌های جدید اتحادیه اروپا، مانند «آمادگی ۲۰۳۰» با بودجه هشتصد میلیارد یورو و برنامه وام‌دهی صنعت دفاعی، این رویکرد را تقویت می‌کنند.

از نظر راهبردی، ناتو فرض می‌کند که تهدید روسیه تا سال ۲۰۲۹ ادامه خواهد داشت. اگر درگیری اوکراین حل‌نشده یا متوقف شود، حفظ افزایش هزینه‌های نظامی آسان‌تر خواهد بود. اما هویت ناتو به‌عنوان بلوکی برای مهار روسیه، در شرایط دیگر پایدار نخواهد بود. چالش‌های جایگزین، مانند چین، کمتر مورد توافق متحدان هستند و تمرکز بر تهدیدات دیگر دشوار است. اجلاس ۲۰۲۵ نشان‌دهنده تلاش برای حفظ انسجام ناتو از طریق ابزارهای بوروکراتیک و اقتصادی است، اما با تغییر شرایط راهبردی، اثربخشی این اقدامات کاهش خواهد یافت./ منبع