امکان صلح در اوکراین، لحظۀ حسابرسی اروپا را رقم زده است

دولت دوم دونالد ترامپ با مجموعه‌ای از ابتکارات صلح در قبال اوکراین، اتحادیه اروپا را در وضعیت ناپایداری قرار داده است، به‌طوری که بروکسل مجبور شده است همواره در حالت مدیریت بحران و تلاش برای محدودسازی آسیب‌ها عمل کند. این جریان اخیر صلح‌طلبی در شرایطی مطرح شده که اوکراین و متحدان اروپایی‌اش با شکست‌های جدیدی مواجه هستند؛ ارتش اوکراین در تلاش برای بازپس‌گیری ابتکار عمل در منطقه دونتسک است، رهبری این کشور با رسوایی‌های مروبط به فساد ضربه خورده و اتحادیه اروپا نیز به‌‌رغم مذاکرات طولانی، نتوانسته است طرح نهایی وام جبرانی به اوکراین با پشتوانه دارایی‌های مسدودشده روسیه را نهایی کند. این در حالی است که اقتصاد روسیه در برابر تحریم‌ها، انعطاف‌پذیری بیشتری از حد انتظار نشان داده است و مذاکره‌کنندگان آمریکایی معتقدند که زمان به‌نفع روسیه است و کی‌یف به‌طور غیرقابل برگشتی در موضع دفاعی قرار گرفته است.

صرف‌نظر از اینکه نتیجه نهایی مذاکرات صلح آمریکا چه باشد، این طرح‌ها پارامترهای دیپلماتیک اروپا را تغییر داده و لزوم سازش‌های سیاسی و امتیازات دردناک را برای کی‌یف و متحدانش یادآور می‌شوند. اگر مذاکرات تحت میانجی‌گری نامتوازن آمریکا پیش برود، احتمالاً به تمام اهداف سیاسی اروپا و کی‌یف دست نخواهد یافت؛ اگر هم مذاکرات شکست بخورد، خطر از دست رفتن هم تلاش‌های دیپلماتیک واشنگتن و هم حمایت‌های باقی‌مانده آن از اوکراین وجود دارد. در هر دو حالت، اتحادیه اروپا در یک تنگنا قرار می‌گیرد؛ زیرا قادر به افزایش قابل توجه حمایت مالی و نظامی کلی خود از اوکراین نیست و با توجه به پیشروی آرام نیروهای روسی، نمی‌تواند انتظار داشته باشد که مذاکره‌کنندگان آمریکایی از فشار کنونی بر کی‌یف کاسته یا مسکو را به امتیازات بزرگ وادار کنند.

از این رو، اکنون برای اروپا لحظه حسابرسی است. برای فرار از این دشواری‌ها، رهبران اروپا باید یک دیپلماسی نوین و چابک‌تر را آغاز کنند که تنها با ورود به بحث‌هایی که برای مدت طولانی از آن‌ها دوری کرده‌اند، امکان‌پذیر است: یعنی تدوین یک طرح صلح اروپایی بالقوه برای اوکراین و یک چشم‌انداز جدید از نظم امنیتی آینده قاره. این سند راهبردی باید پل شکاف میان تمرکز مذاکره‌کنندگان آمریکا بر دستیابی سریع به توافق صلح و تأکید اروپا بر میانجی‌گری برای نتیجه بلندمدتی که راه را برای یک نظم امنیتی پایدار باز می‌کند، باشد. چنین چشم‌اندازی نیازمند درک روشنی از تضمین‌های امنیتی مورد نیاز اوکراین، موقعیت و نقش ناتو در بافتار پس از جنگ، مسئولیت‌های یک اتحادیه دفاعی آینده اروپا، و نوع تماس‌هایی است که اتحادیه اروپا باید به‌تدریج با روسیه برقرار کند تا قوانین جدیدی را برای یک همزیستی ناپایدار آینده تعریف نماید. سازش‌های اجتناب‌ناپذیری باید در مورد مسائلی چون به‌رسمیت شناختن قلمروها، پیوستن اوکراین به ناتو، یا تضمین‌های امنیتی صورت پذیرد.

اتحادیه اروپا به اندازه کافی اهرم فشار برای اعمال نقش واقعی در مذاکرات را دارد، از جمله تحریم‌ها، دارایی‌های مسدودشده روسیه، تضمین‌های امنیتی و پیوستن به اتحادیه اروپا. بروکسل باید از این اهرم‌ها برای پیشبرد یک دیپلماسی چابک و هماهنگ با اوکراین استفاده کند. برای مدت‌های طولانی، اروپایی‌ها ترجیح داده‌اند از بحث‌های راهبردی ناراحت‌کننده اجتناب کنند، زیرا می‌دانستند که چنین بحث‌هایی اختلافات ذاتی میان اعضا را آشکار خواهد کرد، به‌ویژه در مورد تعامل احتمالی با روسیه. اما این نگرش، بی‌دقتی راهبردی بیست‌ساله را به‌همراه داشته است که اکنون باید جبران شود. وقت آن است که اتحادیه اروپا با واقعیت تحمیل شده توسط مذاکرات کنونی روبرو شود و گفت‌وگوی راهبردی خود را آغاز کند./ منبع