امپراتوری سایبری جدید پوتین

در آوریل ۲۰۲۴، نیکلای پاتروشف، رئیس شورای امنیت روسیه، نشستی در سن‌پترزبورگ با حضور مقامات ارشد امنیتی از کشورهای آفریقا، آسیا، غرب آسیا و آمریکای لاتین، از جمله برزیل، سودان، تایلند، اوگاندا، چین، ایران و اتحادیه عرب برگزار کرد. او با همراهی سرگئی ناریشکین، رئیس سرویس اطلاعات خارجی روسیه (SVR)، اعلام کرد که شرکت‌های برتر سایبری روسیه می‌توانند به دولت‌های این کشورها در کنترل فضای اطلاعاتی ملی کمک کنند. این نشست، که در غرب توجه چندانی به آن نشد، بخشی از راهبرد کرملین برای گسترش نفوذ سایبری در رقابت با غرب است؛ در حالی که آمریکا ۶۰ میلیارد دلار کمک به اوکراین تصویب کرده و اروپا چهاردهمین بسته تحریمی علیه روسیه را آماده می‌کرد.

کرملین، مانند اتحاد جماهیر شوروی در جنگ سرد، آفریقا، غرب آسیا، آسیا و آمریکای لاتین را میدان‌های اصلی رقابت با غرب می‌داند. این راهبرد شامل گسترش گروه‌های نظامی مانند واگنر در آفریقا، افتتاح «خانه‌های روسیه» برای ترویج روایت‌های کرملین و پوشش فعالیت‌های جاسوسی، و تقویت توان اطلاعاتی در مناطق مورد مناقشه است. شرکت‌های سایبری روسیه، از جمله پازیتیو تکنولوژیز، کسپرسکی لب، انگارا سکیوریتی، کد بزوپاسنوستی، سکیوریتی ویژن، سولار و بنیاد سایبروس، ابزارهای حفاظت از زیرساخت‌های دیجیتال در برابر حملات سایبری ارائه می‌دهند که نیاز به دسترسی عمیق به سیستم‌ها دارند. این شرکت‌ها، به‌گفته وزارت خزانه‌داری آمریکا و اتحادیه اروپا، با سرویس‌های امنیتی و نظامی روسیه، از جمله FSB و GRUارتباط دارند. در آوریل ۲۰۲۱، آمریکا پازیتیو تکنولوژیز را به‌دلیل حمایت از FSB تحریم کرد و در ژوئن ۲۰۲۴، کسپرسکی لب به‌دلیل همکاری با مقامات نظامی و اطلاعاتی روسیه تحریم شد. اتحادیه اروپا نیز در سال ۲۰۲۳ پازیتیو تکنولوژیز را تحریم کرد و کشورهای آلمان، ایتالیا، لهستان، کانادا و انگلیس استفاده از نرم‌افزارهای کسپرسکی را محدود یا ممنوع کردند.

با وجود فشارهای غرب، روسیه از نشست ۲۰۲۴ برای گسترش نفوذ سایبری خود استفاده کرد. پازیتیو تکنولوژیز با شرکت مخابرات غرب آسیا در قاهره توافقی امضا کرد تا خدماتش را در آفریقا و غرب آسیا، به‌ویژه مصر و عربستان، گسترش دهد. در ژوئن ۲۰۲۵، بنیاد سایبروس با شرکت العدید قطر، متعلق به خانواده حاکم، برای توسعه توان سایبری قطر و ایجاد نهادهای آموزشی همکاری کرد. سایبروس همچنین با سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) در آوریل ۲۰۲۵ برای تقویت هماهنگی سایبری در کشورهای عضو، از جمله ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان، روسیه و تاجیکستان، توافق امضا کرد. کسپرسکی لب نیز با «اسمارت آفریقا» و شبکه مقامات سایبری آفریقا همکاری دارد تا صنعت سایبری این قاره را شکل دهد.

این گسترش به‌دلیل کاهش نظارت دولت ترامپ بر تهدیدات سایبری خارجی و روابط نزدیک‌تر با روسیه تسهیل شده است. کرملین با بهره‌گیری از مهندسان آموزش‌دیده در دانشگاه‌های نخبه شوروی سابق، مانند یوگنی کسپرسکی که در مدرسه عالی کا.گ.ب تحصیل کرد، و فشار بر شرکت‌ها برای وفاداری، نفوذ خود را تقویت می‌کند. این روابط می‌توانند به سرویس‌های اطلاعاتی روسیه دسترسی بی‌سابقه‌ای به زیرساخت‌های دیجیتال کشورها بدهند و توانایی‌های جاسوسی سایبری علیه غرب را افزایش دهند. غرب با تحریم شرکت‌های روسی، ناخواسته گسترش فناوری سایبری آن‌ها را در کشورهای غیرغربی تسریع کرده و ممکن است در درازمدت در رقابت سایبری عقب بماند./ منبع