اروپای سبز در برابر واقعیت‌های سیاسی و اقتصادی؛ افول بلندپروازی‌های اقلیمی

اروپا که زمانی پیشرو در سیاست‌های اقلیمی و تعهد به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای بود، اکنون با چالش‌ها و تردیدهای جدی در مسیر تحقق اهداف سبز خود مواجه شده است. برخی رهبران سیاسی، حتی از جناح‌های مرکز و راست، نسبت به اثربخشی و هزینه‌های اقدامات اقلیمی دچار تردید شده‌اند و این موضوع، تضعیف حمایت عمومی و سیاسی از اهداف کاهش انتشار کربن را به‌دنبال داشته است.

افزایش هزینه‌های زندگی و تورم پس از همه‌گیری کرونا، به‌ویژه در کشورهای حوزه یورو، باعث شده دغدغه‌های اقتصادی به صدر اولویت‌های مردم و سیاست‌مداران منتقل شود و مسائل اقلیمی در رتبه‌های پایین‌تری قرار گیرند. از سوی دیگر، نگرانی‌های امنیتی ناشی از جنگ روسیه علیه اوکراین و فشارهای سیاست خارجی ایالات متحده، توجه دولت‌ها را به سمت افزایش هزینه‌های دفاعی و تأمین امنیت سوق داده است.

در سال‌های اخیر، با وجود پیشرفت‌هایی در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در بخش تولید برق از طریق برنامه‌هایی مانند سیستم معاملات انتشار کربن اتحادیه اروپا، اقدامات لازم برای کاهش کربن در بخش‌های خانگی و کسب‌وکارهای روزمره به دلیل هزینه‌های مالی و سیاسی بیش‌تر، دشوارتر شده است. هزینه‌های مرتبط با انرژی، از جمله یارانه‌ها و مالیات‌ها، در پی بحران‌های متعددی چون جنگ اوکراین و مشکلات در تولید انرژی هسته‌ای و آبی افزایش یافته‌اند؛ با این حال سهم یارانه‌ها به انرژی‌های تجدیدپذیر در این دوره کاهش یافته است و بخش قابل توجهی از یارانه‌ها همچنان به سوخت‌های فسیلی اختصاص دارد.

رقابت برای منابع مالی دولتی بین حمایت از اوکراین و تقویت ظرفیت‌های دفاعی اروپا از یک‌سو و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های اقلیمی از سوی دیگر، فشار مضاعفی بر بودجه‌های کشورهای اروپایی وارد کرده است. افزایش بدهی‌های دولتی و کسری بودجه‌های فراوان در برخی کشورها این فشارها را تشدید می‌کند و نرخ بهره بالاتر، هزینه سرمایه‌گذاری در پروژه‌های سبز را افزایش می‌دهد، زیرا این نوع سرمایه‌گذاری‌ها معمولاً به منابع مالی هنگفت و بلندمدت نیاز دارند.

برای کاهش هزینه‌ها و افزایش پذیرش اجتماعی، قوانین و مقررات اقلیمی در حال ساده‌سازی و تعدیل هستند. از جمله، محدود شدن الزام‌های گزارش‌دهی به شرکت‌های بزرگ و کاهش دامنه مکانیسم تنظیم مرزهای کربن باعث شده بخش قابل توجهی از شرکت‌ها از این مقررات معاف شوند، هرچند نگرانی‌هایی درباره کاهش سخت‌گیری‌ها و تأثیر آن بر پیشرفت‌های اقلیمی مطرح است. در عین حال، اتحادیه اروپا با هدف تقویت صنایع سبز و حمایت از تولیدکنندگان اروپایی، اقدامات جدیدی چون توافق صنعتی پاک و اصلاح قوانین کمک‌های دولتی و خریدهای عمومی را اجرایی می‌کند.

طرح‌هایی برای افزایش سرمایه‌گذاری در نوآوری‌های فناورانه سبز نیز در دست بررسی است، از جمله پیشنهاد ایجاد صندوقی به نام «صندوق دراگی» که بخشی از بودجه هفت‌ساله آینده اتحادیه اروپا به آن اختصاص یافته است. با این حال، حفاظت از صنایع داخلی در برابر رقابت چین، که در حوزه‌هایی مانند پنل‌های خورشیدی، باتری‌ها و خودروهای برقی پیشرو است، برای سیاست‌گذاران اروپایی اهمیت زیادی دارد و تعرفه‌هایی نیز بر واردات برخی کالاهای چینی اعمال شده است.

از سوی دیگر، برنامه‌های انعطاف‌پذیری در اجرای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای مورد توجه قرار گرفته است؛ برای مثال، امکان جابه‌جایی میزان کاهش بین بخش‌های مختلف اقتصادی و ورود تدریجی فناوری‌های حذف کربن به سیستم تجارت انتشار کربن اتحادیه اروپا در دهه آینده در نظر گرفته شده است. هدف تعیین‌شده برای کاهش انتشار تا سال ۲۰۴۰ بسیار بلندپروازانه است و شامل امکان خرید اعتبارات کربنی بین‌المللی برای رسیدن به اهداف می‌شود.

با این وجود، مخالفت‌های سیاسی از سوی احزاب راست‌گرای سخت‌گیر و نگرانی‌های کسب‌وکارها از اثرات اقتصادی این سیاست‌ها همچنان مانعی برای پیشرفت سریع‌تر به‌شمار می‌رود. همچنین، اجرای سیستم جدید تجارت انتشار کربن (ETS2) که از سال ۲۰۲۷ بخش‌های ساختمان و حمل‌ونقل را پوشش خواهد داد، با احتیاط زیادی دنبال می‌شود تا اثرات منفی آن بر مصرف‌کنندگان و بازار کاهش یابد.

به‌طور کلی، روند فعلی نشان‌دهنده کاهش اشتیاق برای هزینه‌کرد و پذیرش محدودیت‌های بیشتر به‌خاطر اقلیم است، اگرچه برخی سیاست‌مداران میانه‌رو معتقدند به‌دست‌آوردن حمایت بخش‌هایی از راست سیاسی، حتی با قبول تعدیل‌هایی در سیاست‌های اقلیمی، می‌تواند برای حفظ ثبات سیاسی ضروری باشد. بازسازی حمایت عمومی و سیاسی از اقدامات اقلیمی، همراه با ایجاد هویتی که پذیرش این تغییرات را تضمین کند، از چالش‌های اصلی پیش‌روی اروپا به‌شمار می‌آید که نیازمند شجاعت و تدبیر است./ منبع