مسیر ترامپ به سوی شکست در اوکراین

دونالد ترامپ می‌تواند با ارسال پیامی قاطع و اعمال تحریم‌هایی که ماه‌هاست وعده داده، به ابتکار صلح خود در اوکراین جان تازه‌ای ببخشد و نشان دهد که برای پایان دادن به جنگ مصمم است. در غیر این صورت، این ابتکار مهم سیاست خارجی او با شکست مواجه خواهد شد و تبعات آن می‌تواند دوران ریاست‌جمهوری‌اش را تحت‌الشعاع قرار دهد.

ترامپ پس از تماس تلفنی اخیرش با پوتین تلاش کرد مذاکرات صلح را به روسیه و اوکراین واگذار کند، رویکردی که به‌مثابه توصیه به داوود و جالوت برای دوستی است و نتیجه‌ای جز ادامه کشتار نخواهد داشت. او نمی‌تواند مسئولیت این وضعیت را به دولت قبلی منتقل کند، چرا که این ناکامی به‌طور کامل در دوران او رخ داده است.

با وجود درک ترامپ از رنج‌های ناشی از جنگ و وعده‌های مکرر او برای پایان دادن به آن، اقدامات دیپلماتیکش به‌شکل پراکنده و ناپایدار پیش رفته‌اند. او پیشنهاداتی مطرح کرده اما دنبال نکرده، به پوتین هشدار داده اما در عمل اقدامی نکرده و بر اوکراین که قربانی تجاوز است، فشار وارد کرده بدون آن‌که مهاجم را تحت فشار قرار دهد.

تیم مذاکره‌کننده ترامپ با وجود حضور افراد متعدد، فاقد رهبری و انسجام است. استیو ویتکاف مسئول روسیه، کیث کلوگ مسئول اوکراین، مارکو روبیو مسئول ارتباط با اروپا و معاون رئیس‌جمهور جی‌دی ونس نیز در مقام منتقد عمل می‌کند. جلسات بدون دستور کار مشخص و بدون حضور قطعی اعضا برگزار می‌شود، زیرا همگی منتظر نظر نهایی ترامپ هستند که مواضعش ممکن است ظرف چند روز تغییر کند.

در حالی که ترامپ با طرحی معقول برای واگذاری مسئولیت تسلیح اوکراین به اروپا آغاز کرد و بلافاصله پس از آغاز دوره‌اش به پوتین هشدار داد، این مواضع به سرعت تضعیف شدند. پست‌های رسانه‌ای ترامپ که در آن‌ها تهدید به تحریم و تعرفه کرده بود، عملی نشدند و به تهدیداتی بی‌اثر بدل شدند.

پوتین از ضعف آمریکا بهره‌برداری کرده و با ایجاد یک کانال غیررسمی میان ویتکاف و رئیس صندوق سرمایه‌گذاری دولتی روسیه، کریل دیمیتریف، توانسته نفوذ خود را گسترش دهد. این کانال که با تشویق برخی کشورها در خلیج فارس تقویت شد، در ابتدا موفق شد یک معامله مبادله گروگان را پیش ببرد و پس از آن برای مذاکرات اوکراین فعال باقی ماند.

تماس تلفنی ترامپ با پوتین در ۱۲ فوریه حاکی از اختلاف دیدگاه طرفین بود؛ ترامپ خواهان توقف فوری خصومت‌ها بود، در حالی که پوتین بر «رفع ریشه‌های بحران» تأکید داشت. با وجود توافق ظاهری برای همکاری، طرف روسی موضع سخت‌تری اتخاذ کرد.

در همان اوایل دوره ریاست‌جمهوری، ترامپ امتیازات مهمی به روسیه داد، از جمله اعلام غیررسمی عدم عضویت اوکراین در ناتو و ضرورت واگذاری برخی مناطق از سوی اوکراین. این امتیازات یک‌طرفه باعث شد که مذاکرات از همان ابتدا با عدم توازن آغاز شود.

ترامپ فشار زیادی بر اوکراین وارد کرد. سفر وزیر خزانه‌داری به کی‌یف برای مطالبه سهمی از منابع معدنی آینده اوکراین با واکنش منفی زلنسکی روبه‌رو شد. در همین حین، مذاکرات پنهانی با روسیه در عربستان با هدف ازسرگیری روابط دیپلماتیک دنبال شد.

در ۲۸ فوریه، ترامپ با لحنی تند و تحقیرآمیز زلنسکی را در کاخ سفید مورد انتقاد قرار داد. پس از آن، کمک‌های نظامی و اطلاعاتی به اوکراین تعلیق شد. این اقدامات باعث تسلیم نسبی زلنسکی شد اما واکنش منفی کشورهای اروپایی را به همراه داشت و موجب شد آن‌ها حمایت خود از اوکراین را تقویت کنند.

نخستین تلاش رسمی برای آتش‌بس ۳۰ روزه از سوی ترامپ و تیمش در مارس مطرح شد. اوکراین با این طرح موافقت کرد، اما پوتین در تماس با ترامپ آن را رد کرد. سپس روند مقایسه طرح‌های پیشنهادی صلح آغاز شد که شامل جلساتی در سن‌پترزبورگ، پاریس و لندن بود و به تدوین یک پیشنهاد ۲۲ بندی منجر شد؛ اما پوتین همچنان از پذیرش آتش‌بس خودداری کرد و حملات به کی‌یف ادامه یافت.

در واکنش به این وضعیت، ترامپ در پیامی خواستار توقف حملات شد و بار دیگر پوتین را مخاطب قرار داد، اما باز هم اقدامی عملی صورت نگرفت. سفر مجدد ویتکاف به مسکو لغو شد زیرا مشخص شد روسیه هیچ‌یک از پیشنهادات را نمی‌پذیرد. تمرکز تیم ترامپ از مذاکرات طرح‌محور به دیپلماسی شخصی تغییر کرد، ولی برنامه دیدار ترامپ و پوتین در ترکیه نیز به سرانجام نرسید.

در نهایت، مذاکرات سطح پایین میان دیپلمات‌های روسی و اوکراینی در استانبول فقط منجر به تبادل اسرا شد و هیچ توافقی بر سر آتش‌بس حاصل نشد. در تماس اخیر ترامپ با پوتین، او اعلام کرد که مرحله جدیدی از مذاکرات آغاز شده، اما بیانیه کرملین همچنان بر ضرورت تحقق «اهداف ریشه‌ای» تأکید داشت که نشان از تغییرناپذیری موضع روسیه دارد.

با گذشت چهار ماه از آغاز ریاست‌جمهوری ترامپ، روسیه مواضع خود را تغییر نداده و همچنان بر خواسته‌هایش پافشاری می‌کند. در مقابل، ترامپ نتوانسته تهدیداتش را عملی کند و به نظر می‌رسد ابتکار صلح او به شکست انجامیده است. اگر این روند ادامه یابد، این ناکامی می‌تواند یکی از پرهزینه‌ترین شکست‌های دوران ریاست‌جمهوری او باشد./منبع