تهدیدها و محدودیت‌ها در تضمین‌های امنیتی اوکراین

در جریان مذاکرات اخیر صلح اوکراین، موضوع ارائه تضمین‌های امنیتی برای این کشور بار دیگر مطرح شده است. طرح پیشنهادی شامل تضمین‌هایی شبیه به بند پنج پیمان ناتو برای کی‌یف است که با استقبال رهبران اروپایی و رئیس‌جمهور اوکراین روبه‌رو شد. این رویکرد پیش‌تر در مذاکرات صلح استانبول سال ۲۰۲۲ مطرح شده بود و هدف آن ایجاد یک بازدارندگی دفاعی برای اوکراین در برابر تجاوزات آینده روسیه بود. با این حال، اصلاحات پیشنهادی مسکو، از جمله نیاز به رضایت همه‌جانبه تمام کشور‌های ضامن برای فعال‌شدن این تضمین‌ها، با مخالفت کی‌یف مواجه شد و نگرانی‌هایی درباره امکان وتوی غرب توسط روسیه ایجاد کرد.

مسکو بر اصل بازدارندگی دفاعی اوکراین توافق کرده اما بر سر جزئیات، از جمله نحوه حضور نیرو‌های غربی، خطوط قرمز مشخص دارد. روسیه هرگونه استقرار دائمی نیرو‌های ناتو یا غربی در خاک اوکراین را رد می‌کند، اما در زمینه‌های دیگر، مانند تثبیت خطوط در جنوب شرق و مسیر پیوستن اوکراین به اتحادیه اروپا، انعطاف نشان داده است. این اختلافات اهمیت شفاف‌سازی دقیق نقش نیرو‌های اروپایی را نشان می‌دهد، به‌ویژه اینکه آیا آن‌ها در خطوط مقدم با نیرو‌های اوکراینی درگیر می‌شوند یا نقش‌شان محدود به پشتیبانی و آموزش است.

در مورد استقرار پیشگیرانه، هنوز مشخص نیست مسکو با حضور گروه‌های کوچک اروپایی برای آموزش و نگهداری نیرو‌ها موافقت کند یا نه. در این سناریو، روسیه به مکانیسم‌های کنترل و تضمین‌های دقیق برای جلوگیری از گسترش نیرو یا دخالت مستقیم آن‌ها تأکید خواهد کرد. تضمین‌های مشابه بند پنج می‌تواند شبیه اقدامات فعلی غرب برای حمایت از اوکراین باشد، با این تفاوت که ممکن است شامل محدودیت‌های اضافی مانند منطقه پرواز ممنوع و پشتیبانی هوایی شود.

رضایت مسکو به این توافق‌ها بستگی به تضمین‌های دیگر دارد، از جمله رفع تحریم‌ها، ممانعت از پیوستن اوکراین به ناتو و تضمین مستند علیه گسترش پیمان در شرق، و حل و فصل مسائل سرزمینی. در چنین شرایطی، روسیه ممکن است به مدل «ابهام راهبردی» شبیه تایوان تمایل پیدا کند که اجازه حضور نیرو‌های اروپایی در صورت تجاوز دوباره را می‌دهد بدون اینکه هیچ کشور غربی موظف به جنگ برای اوکراین شود.

در مرحله کنونی مذاکرات، شناسایی دقیق خطوط قرمز روسیه اهمیت حیاتی دارد. اوکراین اکنون دارای گروهی از کشور‌های ضامن است که می‌توانند تضمین‌های امنیتی معناداری ارائه کنند، اما فرصت برای دستیابی به توافق محدود است و در صورت شکست این مذاکرات، امکان حل و فصل کوتاه‌مدت جنگ به‌طور مؤثر وجود نخواهد داشت. عدم شفافیت در این موضوعات می‌تواند موجب ایجاد موانع دیپلماتیک شود و پیشرفت‌های اخیر در نشست‌های آلاسکا و کاخ سفید را تهدید کند./ منبع