چه زمانی جنگ، جنگ نیست؟ حملات ترکیبی روسیه میتواند ناتو را دچار شکاف کند
حملات خاکستری روسیه، ناتو را با معضل دشوار تشخیص آستانه جنگ و نحوه واکنش جمعی روبهرو کرده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «چه زمانی جنگ، جنگ نیست؟ حملات ترکیبی روسیه میتواند ناتو را دچار شکاف کند» نوشته ژولیت برتان (Juliette Bretan) در نیوزویک (Newsweek) منتشر است. نویسنده بررسی میکند که چگونه اقدامات مبهم روسیه، از نفوذ پهپادی و خرابکاری زیرساختها تا حملات سایبری، مرز میان جنگ و صلح را مخدوش کرده و ناتو را درباره نحوه اجرای ماده ۵، میزان واکنش و خطر تشدید درگیری با یک معضل راهبردی مواجه ساخته است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
ساعت آخرالزمان که در سال ۱۹۴۷ و در آغاز جنگ سرد ایجاد شد، قرار است خطر فاجعه جهانی را نشان دهد و اکنون در فاصله ۸۵ ثانیه تا نیمهشب قرار دارد. ناتو نیز با نوعی تهدید مشابه روبهرو است: افزایش جنگ ترکیبی و پنهان روسیه علیه همسایگان اروپایی. این اقدامات بهدلیل ماهیت مبهم، قرارگرفتن در فاصله میان جنگ و صلح، نامشخصبودن عامل حمله و ایجاد اختلال اجتماعی، آزمونی دشوار برای ناتو محسوب میشوند. مهمترین پرسش این است که چه زمانی چنین اقداماتی «حمله» تلقی میشوند و میتوانند اجرای ماده ۵ پیمان ناتو، یعنی اصل دفاع جمعی، را توجیه کنند. این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که برخی اعضا، بهویژه آمریکا، درباره واکنش به تهدیدهای منطقه خاکستری تردیدهایی نشان دادهاند.
از زمان تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، حملات ترکیبی علیه افراد و زیرساختهای کشورهای عضو افزایش یافته است. در ورشو، توطئهای برای قتل یک شهروند آمریکایی-اوکراینی کشف شد و در اروپا نیز چهرههای مخالف روسیه هدف حمله قرار گرفتهاند. تأسیسات نظامی نیز در معرض عملیات روسیه قرار داشتهاند؛ از جمله گزارشهایی درباره پرواز پهپادهای جاسوسی بر فراز تأسیسات هستهای بریتانیا، فرانسه، بلژیک و هلند. پهپادهای روسی همچنین وارد حریم هوایی رومانی، لهستان و لتونی شدهاند. پس از نقض حریم هوایی لهستان، این کشور ماده ۴ ناتو را فعال کرد که خواستار مشورت میان اعضا در صورت تهدید امنیت، استقلال یا تمامیت ارضی یک عضو است. استونی نیز پس از ورود جنگندههای روسی به حریم هوایی خود، همین ماده را فعال کرد. واکنش دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، که گفت چنین اتفاقی را دوست ندارد، نمونهای از ابهام درباره میزان تعهد اعضا به مقابله با تهدیدهای خاکستری بود.
تهدیدها تنها به حریم هوایی محدود نیستند. انفجار خطوط لوله نورد استریم، خرابکاری در کابلها و خطوط لوله زیردریایی دریای بالتیک و حمله به خطوط راهآهن اروپایی، نمونههایی از حمله به زیرساختهای حیاتی هستند که در برخی موارد عامل آنها مشخص نشده است. حملات سایبری نیز گسترش یافتهاند. حمله به شرکت ارتباطات ماهوارهای Viasat همزمان با آغاز جنگ اوکراین، ارتباطات نظامی اوکراین و اینترنت هزاران نفر در اروپا را مختل کرد. همچنین اختلالات الکترونیکی در پرواز مقامهای اروپایی و انگلیسی گزارش شده و مقامهای بلغارستان در یکی از موارد روسیه را مسئول دانستهاند.
ویژگی اصلی جنگ ترکیبی، ابهام است، نه حمله مستقیم. ناتو نمیداند تا چه اندازه باید نقض حاکمیت اعضا یا خرابکاریهای مکرر را تحمل کند، بهویژه زمانی که شناسایی عامل حمله دشوار است. این اقدامات با ایجاد ترس داخلی و اختلاف بر سر واکنش بینالمللی، انسجام امنیتی اروپا را تضعیف و حمایت از اوکراین را فرسایش میدهند. در عین حال، ناتو با خطر محاسبه اشتباه روبهرو است: واکنش بیش از حد ضعیف میتواند روسیه را به ادامه فعالیت تشویق کند و واکنش بیش از حد شدید ممکن است به جنگی گستردهتر منجر شود.
ناتو برای مقابله با این تهدیدها هماهنگکننده ویژهای برای تهدیدهای ترکیبی تعیین کرده و اعضا نیز تابآوری خود، از جمله دفاع سایبری، را تقویت کردهاند. گزینههای واکنش نیز لزوماً به ماده ۵ محدود نیستند و میتوانند شامل تقویت پدافند هوایی متحدان، افزایش تبادل اطلاعات، تحریم، عملیات سایبری، اعزام نیرو و هماهنگی واکنش جمعی باشند. با این حال، مهمترین اقدام ناتو تعیین روشنتر آستانهای است که در منطقه خاکستری، یک اقدام روسیه را نقض ماده ۵ تلقی میکند؛ زیرا بدون چنین وضوحی، ابهام در تعریف جنگ میتواند خود به نقطهضعف اصلی دفاع جمعی ناتو تبدیل شود./ منبع
