تأثیر حمله اوکراین به نیروی هوایی روسیه چیست؟

در شب اول ژوئن، اوکراین عملیات پهپادی جسورانه و از پیش برنامه‌ ریزی ‌شده را با نام رمز «تار عنکبوت» در عمق خاک روسیه اجرا کرد که هدف آن چند پایگاه بمب‌افکن‌های استراتژیک مسکو بود. اوکراین اعلام کرد این حمله ۴۱ بمب‌ افکن را هدف قرار داده که حداقل ۱۳ فروند به طور کامل نابود شده‌اند و بمب‌ افکن‌های نوع Tu-95 و Tu-22M هدف قرار گرفتند. جالب توجه است که بمب‌افکن‌های مدرن‌تر و هسته‌ای Tu-160 هدف قرار نگرفتند و تمرکز بر روی بمب‌افکن‌هایی بود که بیشتر در حملات موشکی علیه شهرهای اوکراین به کار رفته‌اند.

اوکراین در این عملیات از ۱۱۷ پهپاد انتحاری دارای سیستم دید اول‌شخص (FPV) استفاده کرد که از مناطق مختلف روسیه، از مرمانسک در نزدیکی مدار قطب شمال تا منطقه آمور در فاصله تقریبی ۵۰۰۰ مایل از مرز اوکراین، به پایگاه‌های مختلف حمله کردند. پهپادها به صورت مخفیانه طی ماه‌ها با استفاده از کابین‌های چوبی روی کامیون‌ها و سقف‌های قابل باز شدن به نزدیکی پایگاه‌ها منتقل شدند و توسط اپراتورهای اوکراینی هدایت شدند. برخی پهپادها با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، پس از قطع ارتباط، مسیرهای از پیش تعیین‌شده را طی کرده و به هدف شلیک می‌کردند.

اگرچه این حمله از نظر فنی پیچیده و خلاقانه بود، اما تأثیر فوری آن بر توان عملیاتی روسیه در جنگ محدود است. روسیه معمولاً برای هر حمله موشکی کروز بین ۷ تا ۱۱ بمب ‌افکن به کار می‌گیرد و از حدود ۱۰۰ بمب‌ افکن بلند برد، از دست دادن تعدادی هواپیما به معنای توقف فوری حملات موشکی نیست. همچنین با افزایش تولید پهپادها و موشک‌های بالستیک، اهمیت موشک‌های کروز هوابرد کاهش یافته و بیشتر برای اهداف خاص به کار می‌روند. علاوه بر این، در سال ۲۰۲۴ و پیش از این حمله، اوکراین و آمریکا با حساسیت بیشتری درباره برخورد با سامانه‌های هسته‌ای روسیه عمل می‌کردند.

روسیه پس از این حمله ناچار به صرف منابع قابل توجهی با استفاده از جنگ الکترونیک، سامانه‌های ضد هوایی و موانع فیزیکی نظیر هانگارهای بتنی برای تقویت دفاع ضد پهپادی و امنیت پایگاه‌ها شده است. اما با توجه به فراوانی نسبی سامانه‌های دفاع هوایی، این تغییرات چندان روی پوشش هوایی در خط مقدم تأثیر نخواهد گذاشت.

پیامد بلند مدت حمله از اهمیت بالاتری برخوردار است؛ زیرا بمب‌افکن‌های Tu-95 و Tu-22M دیگر تولید نمی‌شوند و از دست رفتن آن‌ها ظرفیت روسیه برای نمایش قدرت درازبرد را کاهش می‌دهد. همچنین خسارت احتمالی به هواپیمای شناسایی A-50  باعث کاهش قابلیت‌های فرماندهی و کنترل هوایی روسیه خواهد شد که در جنگ آینده با ناتو مشکلات جدی ایجاد می‌کند.

از نظر روانی، این حمله ضربه بزرگی به اعتبار و وجهه نظامی روسیه وارد کرد و نشان داد که اوکراین بدون داشتن زرادخانه مشابه، می‌تواند با ابزارهای کوچک و کم‌ هزینه اهداف استراتژیک را هدف قرار دهد. با این حال، با چنین‌ حملاتی به تنهایی جنگ را نمی‌برند و سرنوشت نبرد به توان اوکراین در کاهش تدریجی نیروهای روسی در خطوط مقدم بستگی دارد.

عملیات «تار عنکبوت» در تاریخ نظامی به عنوان نمونه‌ای جسورانه از استفاده از پهپادهای کنترلی از راه دور ثبت خواهد شد، اما آغاز عصر جدیدی در جنگ نیست؛ بلکه نمونه‌ای مدرن از تاکتیک کلاسیک یورش نظامی است که با فناوری قرن بیست ‌و یکم تطبیق یافته است.

این حمله نشان داد که حملات بلند برد پیچیده با استفاده از پهپادها آسان‌تر شده و مفهوم امنیت پشتیبانی عقب و تصور مصونیت پایگاه‌ها به چالش کشیده شده است. روسیه مجبور است منابع قابل توجهی را برای حفاظت از زیرساخت‌ها و پراکندگی دارایی‌ها اختصاص دهد. همچنین، حمله اوکراین به دارایی‌های استراتژیک یک قدرت هسته‌ای با محدودیت‌هایی همراه بود؛ اوکراین از هدف قرار دادن بمب‌افکن‌های هسته‌ای و برخی زیرساخت‌های حساس خودداری کرد تا خطر تشدید تنش‌های هسته‌ای را کاهش دهد.

در دکترین هسته‌ای روسیه که در اواخر ۲۰۲۴ به‌روزرسانی شد، حق استفاده از سلاح هسته‌ای علیه حملات کشوری غیر هسته‌ای که از قدرت هسته‌ای حمایت می‌شود، محفوظ است. گرچه حمایت غرب از اوکراین مستقیم نیست، اما تهدیدهای هسته‌ای کرملین همواره سایه سنگینی بر درگیری انداخته است. این وضعیت نوعی خود بازداری غرب در مواجهه با تهدیدهای روسیه ایجاد کرده و روسیه با مانورهای هسته‌ای خود در صدد محدود کردن واکنش غرب است.

به طور خلاصه، عملیات «تار عنکبوت» تبلور تاکتیکی نوین نیست، بلکه به ‌روز رسانی تاکتیکی یک روش قدیمی در فضای جنگ هسته‌ای قرن بیست‌ و یکم است./ منبع