طرح کلی پیشنهاد آمریکا به ایران در مذاکرات حساس آنها در حال ظهور است

خطوط کلی پیشنهاد آمریکا به ایران در مذاکرات هسته‌ای تدریجاً در حال روشن شدن است، اما هنوز مشخص نیست که دستیابی به توافق محتمل است یا خیر. تلاش برای دستیابی به این توافق یکی از اهداف دیپلماتیک اصلی دولت آمریکا عنوان شده و قرار است، چنانچه طرفین به نتیجه برسند، بخشی از تحریم‌های اقتصادی آمریکا لغو شده و در مقابل ایران برنامه غنی‌سازی اورانیوم خود را محدود یا متوقف کند. در عین حال، عدم توافق با ریسک افزایش تنش‌ها در منطقه مواجه است؛ چراکه منطقه غرب‌آسیا تحت تأثیر جنگ اسرائیل و حماس در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد. اقتصاد ایران نیز در سایه فشار شدید تحریم‌ها قرار گرفته و خطر بدتر شدن بحران اقتصادی و شعله‌ور شدن نارضایتی داخلی افزایش یافته است. در سناریوی شکست مذاکرات، احتمال اجرای حملات هوایی اسرائیل یا آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران وجود دارد و ایران نیز ممکن است همکاری خود با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را قطع و به سمت توسعه سریع سلاح هسته‌ای حرکت کند.

در این شرایط، شناخت درست ابعاد پیشنهاد آمریکا اهمیت زیادی دارد. پس از پنج دور مذاکره غیرمستقیم در مسقط و رم، ایران در حال بررسی پاسخ به پیشنهادات ارائه‌شده است. گزارشی از آکسیوس جزئیات تازه‌ای درباره طرح احتمالی آمریکا ارائه کرده و یک مقام آمریکایی نیز این جزئیات را تأیید کرده است. بر اساس این پیشنهاد، تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای با هدف غنی‌سازی اورانیوم برای ایران و برخی کشورهای منطقه از جمله عربستان، امارات و قطر مطرح شده است؛ جزئیات کامل این طرح هنوز روشن نیست. احتمال داده می‌شود ایران همچنان بتواند برای مدتی اورانیوم تا سقف سه درصد غنی‌سازی کند، بدون آنکه مجبور به توقف کامل این برنامه شود. این در حالی است که رویکرد رسمی دولت آمریکا بر لزوم توقف کامل غنی‌سازی توسط ایران تأکید دارد.

بخش‌هایی از این جزئیات در پوشش گسترده شبکه پرس تی‌وی، رسانه انگلیسی‌زبان وابسته به صداوسیمای ایران، بازتاب یافت. این پوشش وسیع می‌تواند نشانه‌ای از اهمیت این عناصر در فضای داخلی ایران یا استقبال برخی جریان‌های سیاسی از آن باشد. ایده تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای چندملیتی، از سوی برخی مقامات جمهوری اسلامی هم بازتاب یافته است. یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس عنوان کرده که هدف آمریکایی‌ها ایجاد کنسرسیومی با حضور کشورهای منطقه، با مدیریت آمریکا، در یک جزیره خاص است که در این چارچوب ایران سهمی معین خواهد داشت اما غنی‌سازی بر خاک ایران انجام نمی‌شود. مقصد نهایی این طرح و محل دقیق جزیره مزبور هنوز اعلام نشده ولی نام سه کشور امارات، عربستان و قطر مطرح است. در حال حاضر امارات یک نیروگاه هسته‌ای فعال دارد، عربستان در حال توسعه برنامه هسته‌ای خود است و قطر نیز گزینه استفاده از رآکتور هسته‌ای را مورد بررسی قرار داده است. اگرچه پیش‌تر هم ایده توافق‌های کنسرسیومی مطرح شده اما تاکنون به نتیجه عملی نرسیده، با این وجود همگرایی فعلی میان کشورهای عربی و جمهوری اسلامی فضای جدیدی ایجاد کرده است.

در همین حال، از سوی دیگر یکی از مسئولان پیشین سازمان انرژی اتمی ایران پیشنهادی را مبنی بر استفاده از یکی از جزایر مورد اختلاف با امارات به عنوان محل اجرای این پروژه مطرح کرده است. هنوز جزئیات بیشتر درباره این پیشنهاد ارائه نشده است، اما امکان همکاری منطقه‌ای را مطرح می‌کند. روند مذاکرات به این صورت پیش رفته که احتمالاً جمهوری اسلامی در روزهای آینده پاسخ خود را به پیشنهاد آمریکا ارائه خواهد داد، احتمالاً با میانجیگری عمان که تاکنون نقش انتقال‌دهنده پیام‌ها را ایفا کرده است. همچنین امکان آغاز دور ششم مذاکرات مطرح است، گرچه زمان و مکان آن هنوز اعلام نشده است.

همزمان با این روند دیپلماتیک، فشارهای منطقه‌ای و بین‌المللی رو به افزایش است. ذخایر فعلی اورانیوم با غنای بالا در ایران این پتانسیل را ایجاد می‌کند که با انتخاب گزینه ساخت سلاح هسته‌ای، امکان تولید چندین بمب فراهم شود. کشورهای غربی بحث تصویب قطعنامه توبیخی علیه ایران در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دنبال می‌کنند؛ اقدامی که می‌تواند به راه‌اندازی مکانیزم ماشه و بازگشت تمامی تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران منجر شود.

تحلیلگران، زمان باقی‌مانده برای دستیابی به توافق را محدود می‌دانند و معتقدند که در صورت تشدید تنش‌ها، منطقه با خطر درگیری‌های نظامی جدی مواجه خواهد شد. با این حال، با وجود تمامی ابهامات، انتظار می‌رود دیپلماسی در نهایت راه را برای دستیابی به یک توافق باز کند./منبع