درگیری پنهان مصر و عربستان

روابط میان عربستان و مصر، دو ستون اصلی جهان عرب، در ماه‌های اخیر نشانه‌های آشکاری از تنش و واگرایی راهبردی بروز داده است. عدم دعوت از عبدالفتاح سیسی، رئیس‌جمهور مصر، به نشست آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس در ریاض و غیبت متقابل محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در نشست صلح شرم الشیخ، شاهدی بر اوج گرفتن این تنش‌ها است که در پشت صحنه و با وجود تکذیب‌های رسمی، به‌صورت علنی در فضای مجازی نیز منعکس می‌شود.

۱.پرونده سوریه: این مسئله به یکی از بارزترین نقاط اختلاف تبدیل شده است. ریاض اقدامات خود را برای حمایت از دولت جدید سوریه به ریاست احمد الشرع و ترویج آن نزد دولت آمریکا تسریع بخشیده است، در حالی که قاهره در قبال دولت جدیدی که حکومت بشار اسد (مورد حمایت سیسی) را سرنگون کرد، احتیاط شدید نشان می‌دهد. سیسی از احیای احتمالی خیزش‌های بهار عربی و به‌کارگیری مدل سوریه علیه حکومت خود بیم دارد.

۲.جنگ غزه: مصر و قطر در دستیابی به توافق آتش‌بس بدون تضعیف کامل مقاومت موفق بودند. در مقابل، عربستان موضع سختگیرانه‌ای در قبال بازسازی غزه تحت «طرح ترامپ» دارد و شرط اصلی خود را خلع سلاح حماس و واگذاری کامل حاکمیت نوار غزه به تشکیلات خودگردان فلسطین اعلام کرده است.

۳.بحران سودان: مصر بر لزوم حمایت از ارتش سودان برای کنترل کشور تأکید دارد، در حالی که ریاض و ابوظبی از نیروهای پشتیبانی سریع به رهبری ژنرال حمیدتی حمایت می‌کنند؛ نیرویی که در ائتلاف عربستان در جنگ یمن نقش‌آفرین بوده است.

۴.دیگر مسائل منطقه‌ای و سیاسی: این واگرایی‌ها به حوزه‌های دیگر نیز گسترش یافته است، از جمله نزدیکی مصر به ایران و نقش میانجی قاهره بین تهران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بدون اطلاع قبلی به ریاض، ورود مصر به بحران لبنان (که حوزه نفوذ عربستان محسوب می‌شود) و همچنین رقابت بر سر انتخاب دبیرکل بعدی اتحادیه عرب که ریاض از انحصار قاهره بر این پست و مقر اتحادیه ناراضی است.

ریاض معتقد است پس از کودتای سال ۲۰۱۳ با کمک‌های مالی سخاوتمندانه‌ای پشت حکومت سیسی ایستاد، اما مصر در پاسخ، از مشارکت در عملیات «توفان قاطع» علیه حوثی‌ها در یمن خودداری کرد. تعلل در واگذاری جزایر تیران و صنافیر و همچنین گرایش رو به رشد مصر به ابوظبی (رقیب ریاض در رهبری منطقه‌ای) به این تنش‌ها دامن زده است.

اصطکاک سیاسی نیز در حوزه اقتصادی منعکس شده است. عربستان پروژه‌های سرمایه‌گذاری در دریای سرخ، از جمله طرح خرید منطقه راس جمیله نزدیک شرم الشیخ (مشابه معامله مصر و امارات برای راس الحکمه)، را متوقف کرده و در تزریق سرمایه‌گذاری‌های بیشتر به بازار مصر تعلل نشان می‌دهد. این اقدامات به‌رغم تصویب توافقنامه تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری بین دو کشور توسط پارلمان مصر صورت گرفته است. حتی پروژه پل ملک سلمان بر روی دریای سرخ نیز متوقف شده است.

عواقب این تنش‌ها به بخش سرگرمی نیز سرایت کرده و با حذف هنرمندان مصری از رویدادهای «فصل ریاض» و تشدید کارزارهای رسانه‌ای علیه مقام ارشد سعودی «ترکی آل الشیخ»، آشکار شده است.

با وجود اختلافات عمده، تحلیلگران معتقدند منافع مشترک زیادی نیز وجود دارد، از جمله امنیت دریای سرخ و باب المندب و نیاز به حفظ توازن بازدارندگی در منطقه در برابر جاه‌طلبی‌های اسرائیل؛ این عوامل همچنان نیاز به توافق را بر هرگونه تقابل جدی میان دو قدرت اصلی عرب، غالب می‌کند./ منبع