آزمون سخت در عراق؛ آمریکا به‌دنبال چیست؟

نزدیک به یک سال است که سفارت آمریکا در بغداد بدون سفیر رسمی فعالیت می‌کند؛ وضعیتی که نشانه‌ای از سرگردانی راهبردی واشنگتن در عراق پس از تحولات گسترده سال‌های اخیر تلقی می‌شود. تشدید درگیری‌ها در غزه و لبنان، وقوع جنگ دوازده‌روزه میان ایران و اسرائیل و نبود نماینده عالی‌رتبه آمریکایی در بغداد را می‌توان برای برخی از ناظران عراقی نشانه‌ ضعف موقعیت این کشور دانست. در فضای مبهم موجود، محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر عراق حامل پیامی از سوی دولت ترامپ به رهبران گروه‌های مقاومت بود؛ پیامی با دو محور اصلی شامل درخواست جدی برای تحویل الیزابت تسورکوف، تبعه روسی-اسرائیلی متهم به جاسوسی برای تل‌آویو و هشدار مستقیم نسبت به ادامه فعالیت‌های گروه‌های مقاومت به‌ویژه کتائب حزب‌الله. پرونده تسورکوف در سال‌های گذشته به یکی از پیچیده‌ترین موضوعات روابط عراق و آمریکا تبدیل شد، زیرا مقامات عراقی از محل نگهداری او اظهار بی‌اطلاعی کردند و همین امر موجب شد واشنگتن و تل‌آویو مستقیماً کتائب حزب‌الله را تهدید کنند. در پی این تنش‌ها، ترامپ فردی نزدیک به خود را مأمور پیگیری مستقیم پرونده عراق نمود تا بتواند هم با رهبران سیاسی این کشور ارتباط داشته باشد و هم فشار لازم بر گروه‌های مسلح را اعمال کند. به‌همین منظور، مارک ساوایا، به‌عنوان نماینده ویژه آمریکا در امور عراق معرفی شد. ساوایا، تاجر مسیحی کلدانی‌تبار با اصالت عراقی است که خانواده‌ او به دشت نینوا بازمی‌گردد و سال‌ها در ایالت میشیگان فعالیت تجاری داشته است. او به‌دلیل روابط شخصی با ترامپ و تسلط به زبان‌های عربی و کردی گزینه مناسبی برای مأموریت حساس بغداد تشخیص داده شد.

 ساوایا پیش از انتصاب رسمی در دیداری غیرعلنی با السودانی از تمایل خود برای بازسازی روابط واشنگتن و بغداد سخن گفت، اما مأموریت اصلی او اعمال فشار حداکثری بر گروه‌های نزدیک به ایران و مدیریت پرونده‌های امنیتی در عراق است. سیاست ترامپ در این باره برخلاف الگوی سنتی دیپلماسی آمریکا بر روابط مستقیم و شخصی استوار است، نه بر نهادهای رسمی. در دوره نخست ریاست‌جمهوری او نیز ماتیو تولر، نقش فعالی در تحولات سیاسی عراق داشت و مصطفی الکاظمی، با حمایت واشنگتن به نخست‌وزیری رسید. اکنون نشانه‌ها از بازگشت همان سیاست حکایت دارد و ساوایا در پیام رسمی پس از انتصاب خود گروه‌های مقاومت را تهدید به پاسخ سخت کرده است. دولت ترامپ، عراق را میدان آزمون راهبرد جدید نفوذ مستقیم خود می‌داند و می‌کوشد با کنترل فرایند تشکیل دولت، منافع خود را تضمین کند. ساوایا در دیدارهای خود خواستار آن شد که مناصب کلیدی دولت عراق تنها با تأیید واشنگتن تعیین شوند. هم‌زمان فشارهای اقتصادی نیز پیش‌بینی می‌شود؛ از جمله استفاده از ابزارهای مالی چون کنترل نقل‌وانتقال‌های دلاری، محدودیت دسترسی به منابع ارزی و اعمال فشار بر بانک مرکزی برای قطع مسیرهای غیررسمی با تهران. این شرایط بغداد را در وضعیتی دشوار میان حفظ روابط راهبردی با ایران و جلوگیری از تحریم‌های آمریکا قرار خواهد داد. سه سال آینده برای عراق و منطقه حساس‌ترین دوره خواهد بود؛ بازگشت ترامپ به کاخ سفید همراه با بحران‌های چندلایه غرب‌ آسیا بار دیگر عراق را در تقاطع منافع قدرت‌های بزرگ قرار داده است. در چنین وضعیتی، دولت آتی عراق در تلاش خواهد بود تا با حفظ ثبات داخلی، روابط خود با ایران را در سطح پنهانی نگه دارد و هم‌زمان از تقابل مستقیم با واشنگتن اجتناب کند./ منبع