آیا اسرائیل و ترکیه در مسیر برخورد قرار دارند؟

روابط ترکیه و اسرائیل به خطرناک‌ترین مرحله در دهه‌های اخیر رسیده و هر دو طرف احتمال درگیری نظامی را تأیید کرده‌اند. تنش‌های دیپلماتیک بر سر غزه به رقابتی راهبردی تبدیل شده که می‌تواند معماری امنیتی غرب‌آسیا را بازتعریف کند. اظهارات مقامات دو طرف نشان‌دهنده پایین‌ترین سطح روابط در پانزده سال گذشته است و سایه درگیری بر فراز مناطق موردمناقشه سوریه گسترانده شده است. این وخامت، فراتر از اختلاف دوجانبه، نشان‌دهنده تغییر اساسی در توازن قدرت منطقه‌ای است که برای منافع آمریکا، ثبات منطقه و رقابت برای نفوذ در غرب‌آسیا پیامدهای گسترده‌ای دارد. اسرائیل در پی «اسرائیل بزرگ‌تر» است، پروژه‌ای هژمونیک که از جنگ ۶روزه در سال ۱۹۶۷ ریشه می‌گیرد؛ در حالی که ترکیه نوسازی نظامی و صنعت دفاعی بومی خود را تسریع کرده و زمینه رویارویی احتمالی را فراهم می‌کند.

تصورات تهدید متقابل به سطح هشداردهنده‌ای رسیده است. کارشناسان امنیتی اسرائیل، ترکیه را تهدید اصلی منطقه‌ای می‌دانند. کمیته ناگل اسرائیل در ژانویه گذشته ترکیه را «تهدید راهبردی» نامید و خواستار آمادگی برای جنگ با آنکارا شد. مقامات اطلاعاتی اسرائیل، اتحاد ترکیه-قطر را تهدیدی راهبردی می‌خوانند. آمیخای چیکلی، وزیر امور مهاجران، پیشنهاد کرده پس از ایران، ترکیه هدف بعدی کارزار رسانه‌ای بین‌المللی باشد. از طرف ترکیه، رجب طیب اردوغان، بنیامین نتانیاهو را «بزرگ‌ترین تهدید» برای غرب آسیا دانسته و وزارت خارجه ترکیه، اسرائیل را به‌دلیل حملات به تمامیت ارضی کشورها، تهدید اصلی امنیت منطقه می‌داند. ترکیه سیاست‌های نتانیاهو را بی‌حساب و عامل درگیری‌های منطقه‌ای از غزه تا لبنان و سوریه می‌بیند. اعلام اخیر نتانیاهو برای کنترل شهر غزه و تحقق «اسرائیل بزرگ‌تر» از نظر آنکارا، برنامه‌ای برای تجزیه کشورهای همسایه به واحدهای قومی و مذهبی و تثبیت هژمونی اسرائیل از طریق نیروی نظامی است.

سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، سوریه را به صحنه احتمالی رویارویی مستقیم ترکیه-اسرائیل تبدیل کرده است. ترکیه در شمال سوریه حضور نظامی دارد، در حالی که عملیات اسرائیل در جنوب و مرکز شدت گرفته و مناطق نفوذ دو طرف به‌طور خطرناکی به هم نزدیک شده‌اند. ترکیه خواستار سوریه باثبات، متحد و بدون تروریسم است؛ هدفی که با منافع عربستان، قطر، آمریکا و اروپا هم‌راستاست، اما اسرائیل و ایران آن را تهدید می‌دانند. اسرائیل با بزرگ‌ترین کارزار هوایی خود علیه دولت جدید سوریه، مانع از تثبیت کنترل آن شده و از اقلیت‌های قومی مانند دروزی‌ها و کردها برای ایجاد خودمختاری و کریدور «دیوید» حمایت می‌کند که نفوذ اسرائیل را از جولان تا شرق سوریه و مرزهای ترکیه گسترش می‌دهد. این طرح از نظر آنکارا تهدیدی برای امنیت ملی است. اردوغان و هاکان فیدان، وزیر خارجه‌ دولتش، این اقدامات را خط قرمز دانسته و تهدید به مداخله نظامی در صورت شکست دیپلماسی کرده‌اند.

ترکیه با موشک ‌هایپرسونیک تایفون بلاک-۴، سلاح بمب‌افکن غزه، جت قاآن و پهپادهای پیشرفته، به تهدیدات اسرائیل پاسخ داده و حتی بحث‌هایی درباره توان هسته‌ای مطرح شده است. این رقابت، آمریکا را در موقعیت دشواری قرار داده، زیرا روابط نزدیک با هر دو طرف ممکن است در صورت درگیری، غیرقابل‌تداوم شود./ منبع