لایههای پنهان قطع گاز ایران به عراق
قطع گاز ایران به عراق پیامدهای ژئوپلیتیکی را تشدید میکند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «لایههای پنهان قطع گاز ایران به عراق» نوشته فاطمه خادم شیرازی و منتشرشده در دیپلماسی ایرانی، به بررسی ابعاد فراتر از فنی توقف کامل صادرات گاز ایران به عراق میپردازد و نشان میدهد این تصمیم حاصل تلاقی بحرانهای ساختاری داخلی، فشار تحریمها و ملاحظات راهبردی منطقهای است که انرژی را به ابزاری سیاسی بدل کرده است. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
قطع کامل صادرات گاز ایران به عراق رویدادی معرفی شده که نمیتوان آن را صرفاً یک اختلال فنی یا موقتی در حوزه انرژی دانست. این تصمیم در بستر ژئوپلیتیک پرتنش غرب آسیا شکل گرفته و انرژی را از یک کالای اقتصادی به ابزار نفوذ سیاسی و راهبردی تبدیل کرده است. اعلام «شرایط نامساعد» بهعنوان دلیل توقف صادرات، به مجموعهای از مشکلات ساختاری ایران اشاره دارد که شامل کمبود گاز داخلی، افزایش شدید مصرف، فرسودگی زیرساختها و تأثیر تحریمهای فناورانه بر تولید و انتقال انرژی است. با وجود تکرار این مشکلات در سالهای گذشته، ایران حتی در اوج بحرانها سطحی از صادرات گاز به عراق را حفظ کرده بود و از این رو، قطع کامل گاز رخدادی کمسابقه محسوب میشود.
ناترازی شدید انرژی در ایران و بحرانهای زمستانی تأمین گاز، زمینه داخلی این تصمیم را تشکیل میدهد، اما در سطحی عمیقتر، مسئله بدهیهای پرداختنشده عراق به ایران نقش مهمی دارد. تحریمهای بانکی آمریکا مانع پرداخت مستقیم بهای گاز و برق وارداتی شده و مطالبات ایران در حسابهای محدود داخل عراق انباشته شده است. لغو معافیت تحریمی عراق از سوی واشینگتن، دسترسی ایران به این منابع را دشوارتر کرده و ادامه صادرات بدون بازگشت اقتصادی را برای تهران غیرقابل توجیه ساخته است. در این چارچوب، قطع گاز بیش از آنکه اقدامی تنبیهی علیه بغداد باشد، حامل پیامی غیرمستقیم به آمریکا تلقی میشود که فشار تحریمها میتواند ثبات متحدان منطقهای واشنگتن را نیز تهدید کند.
در لایهای سوم، انرژی بهعنوان ابزار نفوذ در روابط ایران و عراق عمل میکند. وابستگی فزاینده عراق به گاز و برق ایران طی دو دهه گذشته، بهدلیل ناکامی در تنوعبخشی منابع انرژی، فساد ساختاری، ضعف زیرساختها و بیثباتی سیاسی تشدید شده است. این وابستگی برای ایران اهرمی کمهزینه و غیرنظامی ایجاد کرده که میتواند بهسرعت بر تصمیمات بغداد اثر بگذارد. قطع گاز در اوج فشارهای تحریمی، حامل پیامهایی درباره محدودیت تحمل ایران نسبت به همسویی عملی عراق با سیاستهای آمریکا و پیوند نفوذ تهران با زیرساختهای حیاتی عراق است.
در سطحی بلندمدتتر، محاسبات ایران درباره آینده عراق مطرح میشود. بیثباتی مزمن همسایگان برای ایران مطلوب نیست، زیرا میتواند به تهدید امنیتی و افزایش اعتراضهای ضدایرانی منجر شود. از این رو، تلاش برای ایجاد توازن میان فشار و ثبات دنبال میشود. قطع گاز بهعنوان بخشی از دیپلماسی فشار راهبردی، ابزاری برای واداشتن بغداد به بازنگری در سیاستهای انرژی و تعامل محتاطانهتر با آمریکا معرفی میشود. این تصمیم برآیند همزمان مشکلات داخلی، بنبست تحریمها، رقابتهای منطقهای و محاسبات راهبردی است.
تداوم قطع گاز میتواند پیامدهایی فراتر از حوزه انرژی داشته باشد و به بحران مزمن برق در عراق بینجامد. وابستگی شبکه برق به نیروگاههای گازی، احتمال خاموشیهای گسترده و افزایش نارضایتی عمومی را بالا میبرد و مشروعیت دولت مرکزی را تضعیف میکند. در واکنش، بغداد ناچار به تسریع تنوعبخشی منابع انرژی از مسیرهای پرهزینه و زمانبر خواهد شد. در بلندمدت، کاهش وابستگی انرژی میتواند نفوذ اقتصادی ایران را محدود کرده و انرژی را به میدان اصلی رقابت ژئوپلیتیکی ایران و آمریکا در عراق تبدیل کند./ منبع
