سیاستگذاری دفاعی، امنیتی و منطقهای جمهوری اسلامی ایران
تقویت بازدارندگی و تعامل منطقهای در سیاست امنیتی ایران در حال افزایش است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «سیاستگذاری دفاعی، امنیتی و منطقهای جمهوری اسلامی ایران» به قلم محمد بیدگلی در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. نویسنده با تمرکز بر ظرفیتهای ژئوپلیتیک، منابع طبیعی، و نیروی انسانی ایران، نقش نیروهای مسلح را در استقرار امنیت ملی، حفظ استقلال کشور و گسترش بازدارندگی منطقهای تحلیل میکند. این یادداشت بر ضرورت توازن میان توان دفاعی، دیپلماسی فعال و همکاریهای منطقهای برای تثبیت جایگاه ایران در محیط امنیتی غرب آسیا تأکید دارد. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر وسعت جغرافیایی، منابع طبیعی گسترده و جمعیتی قابلتوجه، از ظرفیتهای منحصربهفردی در حوزه دفاعی و امنیتی برخوردار است. موقعیت ژئوپلیتیک خاص کشور در منطقهای حیاتی، زمینه نقشآفرینی مؤثر آن را در عرصههای نظامی و سیاسی فراهم کرده و بر اهمیت سیاستگذاری دقیق در حوزه دفاع ملی افزوده است. تجربه جنگ تحمیلی نشان داد که شرط اساسی صیانت از کشور، آمادگی دائمی نیروهای مسلح است و هرگونه غفلت میتواند به آسیبپذیری و تهدید امنیت ملی منجر شود. از همین منظر، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بهعنوان نماد آمادگی، وحدت و قدرت بازدارندگی شناخته میشوند و در نگاه عمومی، نیرویی ولایی، مردمی و متعهد به اصول انقلاب بهشمار میروند.
در نظام دفاعی کشور، هدف اصلی نیروهای مسلح حفظ استقلال و تمامیت ارضی، دفاع از حاکمیت ملی و صیانت از دستاوردهای انقلاب اسلامی است. بر این اساس، مفاهیم امنیت ملی و دفاع بازدارنده، پیوندی تنگاتنگ با پیشرفت اقتصادی، علمی، فرهنگی و اجتماعی دارند و تولید امنیت درونی از سوی نیروهای مسلح زمینهساز رشد همهجانبه کشور تلقی میشود. قدرت نظامی در پیوند با عوامل سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی، از ملزومات بنیادین هر دولت برای تثبیت موقعیت خود در عرصه بینالمللی است و توان نظامی قوی، شرط بقا و اقتدار کشور در زمان صلح و جنگ بهشمار میرود. چنین ظرفیتی به دولت امکان میدهد سیاست بازدارندگی مؤثر پیشنهاد کند و در شکلدهی اتحادهای پایدار منطقهای نقشآفرینی کند.
امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بر دو رکن اساسی نیروی انسانی کارآمد و تجهیزات راهبردی استوار است. در این میان، حفظ، ارتقا و تربیت نیروی انسانی متخصص و مؤمن جایگاهی محوری دارد و بخش مهمی از توان راهبردی کشور را تشکیل میدهد. توسعه علمی و بهروزرسانی فناوریهای دفاعی، آموزشهای نوین و ارتقای کیفیت ساختار فرماندهی از عناصر بنیادین سیاست دفاعی ایران بهشمار میروند. مأموریت نیروهای مسلح شامل حفظ تمامیت ارضی، دفع تجاوزات احتمالی، پیشرفت در حوزه آموزش و فناوری و پاسداری از ثبات داخلی کشور است. این نیروها باید با درک صحیح از تهدیدات نوظهور و تحولات منطقهای، همواره در وضعیت آمادگی کامل باقی بمانند تا از غافلگیری در برابر مخاطرات احتمالی پیشگیری شود.
سیاست امنیتی جمهوری اسلامی حاصل تعامل متغیرهای داخلی و خارجی است. در میان عوامل داخلی، نقش ایدئولوژی انقلاب اسلامی، منافع ملی بلندمدت و نظام سیاسی کشور در هدایت جهتگیریهای امنیتی برجسته است. در عرصه خارجی نیز موقعیت ژئوپلیتیک، ساختار امنیتی منطقه و نظم بینالمللی مؤلفههای تعیینکنندهای در طراحی راهبردهای امنیتی محسوب میشوند. سیاستگذاری امنیتی ایران ترکیبی از سازوکارهای دیپلماتیک، سیاسی، نظامی، مستشاری و اقتصادی را دربر میگیرد که هدف آن حفظ و گسترش نفوذ منطقهای در چارچوب منافع ملی است. استمرار حضور فعال در میدانهای منطقهای باید با تقویت تعاملات سیاسی و دیپلماتیک تکمیل شود تا موازنه قدرت مطلوب برقرار و از تشدید گفتمانهای منازعهآمیز جلوگیری شود.
در نهایت، سیاست امنیتی مؤثر برای ایران مبتنی بر تلفیق بازدارندگی نظامی و تعامل دیپلماتیک تعریف میشود. راهبردی که ضمن تداوم فعالیتهای میدانی، بر گفتوگوهای منطقهای، بازیهای برد-برد و تقویت برداشت عدم تهدید تأکید دارد. هدف، مهندسی فضای امنیتی بهگونهای است که گفتمانهای تقابل مذهبی نظیر شکاف شیعه و سنی کاهش یابد و همکاری سیاسی و امنیتی میان کشورهای منطقه جایگزین رقابتهای تنشزا شود. در چنین چارچوبی، منطق دفاعی جمهوری اسلامی ایران بر امنیت پایدار، توسعه متوازن و استقرار صلح مبتنی بر احترام متقابل استوار خواهد بود./ منبع
