چند احتمال درباره آینده اسرائیل، غزه و صلح منطقه‌ای

دو سال پس از حملات هفتم اکتبر و آغاز جنگ غزه، غرب‌آسیا در نقطه عطفی قرار دارد. با وجود چالش‌های عظیم، برخی بر این باور هستند که هنوز امید به صلح وجود دارد، هرچند ترس و بی‌اعتمادی بزرگ‌ترین موانع آن‌اند. اکثریت اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها خواهان صلح‌اند اما به نیت طرف مقابل اعتماد ندارند.

هدف اولیه حماس از حمله ۷ اکتبر ایجاد جبهه‌ای چندگانه علیه اسرائیل بود، اما این طرح شکست خورد. حزب‌الله تضعیف شده، حکومت اسد از میان رفته و شبکه متحدان ایران آسیب دیده؛ لبنان و سوریه نیز پس از دهه‌ها فرصتی برای بازسازی یافته‌اند. در غزه نیز حماس دیگر نه نیروی نظامی پیشین است و نه قدرت حاکم، اما تداوم جنگ و اصرار بر «پیروزی کامل» بدون راهبرد مشخص، این دستاوردها را تهدید می‌کند و موجب انزوای بین‌المللی اسرائیل می‌شود. ادامه جنگ، روابط با اروپا و کشورهای عربی را تیره کرده و مانع تمرکز منطقه بر چالش‌های مشترک می‌شود، در حالی‌که بحران انسانی در غزه همچنان وخیم‌تر می‌گردد.

موفقیت‌های نظامی تنها در صورتی معنا دارند که به سیاست‌ورزی و دیپلماسی منتهی شوند. طرح بیست‌ماده‌ای رئیس‌جمهور ترامپ برای پایان جنگ، گامی احتمالی در مسیر خروج از بحران است، هرچند دستیابی به توافق و اجرای آن هنوز دور از دسترس است. کشورهای عربی که آماده‌اند در بازسازی بیش از ۵۰ میلیارد دلاری غزه مشارکت کنند، خواهان تضمین حاکمیت فلسطینی، جدول زمانی خروج نیروهای اسرائیلی و جلوگیری از تضعیف نقش تشکیلات خودگردان‌اند؛ اما اسرائیل با این موارد مخالفت دارد. اگر این شکاف‌ها برطرف نشود، فرصت تاریخی برای پایان جنگ و آزادی گروگان‌ها از دست خواهد رفت.

روابط اسرائیل با شرکای عربی خود که به‌تدریج رو به سردی می‌رود، به‌ویژه مصر، نگران‌کننده است و حفظ همکاری قاهره و تل‌آویو برای ثبات غزه و منافع آمریکا حیاتی است. در بعد انسانی، اصلاح فوری روند ارسال کمک‌ها به غزه ضروری است؛ از جمله کاهش بروکراسی اسرائیل، تسهیل عبور کالاها، بازنگری در محدودیت‌های غیرمنطقی مانند ممنوعیت گوشت و سیگار و همکاری مؤثرتر میان اسرائیل، سازمان ملل و مصر. تمرکز باید بر نتایج انسانی باشد نه صرفاً شمار کامیون‌های امدادی.

در سطح منطقه‌ای، پایان درگیری در غزه و برقراری آتش‌بس گام نخست برای جلوگیری از تشدید بحران است. این آتش‌بس باید با طرحی روشن برای اداره موقت و اصلاحات سیاسی همراه باشد. در لبنان، حمایت از دولت و خلع سلاح حزب‌الله می‌تواند ثبات ایجاد کند؛ در سوریه نیز بهره‌گیری سریع از فرصت‌های بازسازی ضروری است. اقدامات افراطی اسرائیل در کشورهای همسایه روند عادی‌سازی منطقه‌ای را تضعیف می‌کند، در حالی‌که همکاری برای مقابله با چالش‌هایی چون تغییرات اقلیمی، ناامنی غذایی و افراط‌گرایی ضروری است.

صلح پایدار زمانی ممکن می‌شود که اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها بپذیرند تحقق حق تعیین سرنوشت یکی از طرفین به معنای نفی دیگری نیست. امنیت و رفاه دو ملت در تقابل نیست بلکه نیازمند اعتماد، نهادسازی و تضمین متقابل است. اسرائیل باید واقعیت ملی‌گرایی فلسطینی را به رسمیت بشناسد و ایده دولت فلسطینی را در چارچوبی متوازن با اصلاحات در تشکیلات خودگردان، تضمین‌های امنیتی و ادغام منطقه‌ای پیش ببرد. صلح، نه با اعلام مواضع بلکه با اجرای عملی و برنامه‌ریزی دقیق ممکن خواهد شد./ منبع